Margrét Tryggvadóttir

Síðustu dagar hafa verið erfiðir að mörgu leyti. Við Birgitta og Þór drógum úr slíðri vopnið sem aldrei stóð til að nota.

Í maí, þegar samningarviðræður stjórnarflokkanna stóðu yfir og stjórnarmyndun virtist geta strandað á ólíkum viðhorfum Samfylkingar og Vinstri-Grænna til aðildaviðræðna vildum við greiða fyrir stjórnarmyndun sem okkur fannst taka allt of langan tíma. Því sendum við frá okkur yfirlýsingu um að við myndum styðja aðildarviðræður að undangengnum þremur skilyrðum. Þeim hefur öllum verið mætt í nefndaráliti utanríkismálanefndar. Þessi skilyrði okkar voru sett fram í einhliða yfirlýsingu. Þau voru ekki hluti af einhverjum samningi við ríkisstjórnina. Við gerðum okkur hins vegar enga grein fyrir því að samningurinn um Icesave skuldirnar þyrfti líka að fylgja með umsókninni.

Í opinberri stefnuskrá Borgarahreyfingarinnar er ekkert að finna um ESB. Innan hreyfingarinnar sem sprottin er upp úr fjölda grasrótarhópa eru ólíkar skoðanir um málið en það breytir því ekki að við sem vorum í forsvari fyrir hreyfinguna, þar á meðal ég, töluðum fyrir því að farið yrði beint í aðildarviðræður.

Undir venjulegum kringumstæðum væri það í fínu lagi. Aðildarviðræður kosta að vísu óhemjufé en hugsanlegur ávinningur gæti líka orðið mikill. Nú er það hins vegar orðið dagljóst að ESB aðild og Icesave samningurinn eru samtvinnuð ótal þráðum sem nauðsynlegt er að reyna að klippa á.

Icesave er eitrað epli. Allt sem snýr að málinu er hrikalegt. Svokallaðir útrásarvíkingar gengust svo upp við nafngiftina að þeir fóru að arðræna Evrópubúa í stórum stíl og veðsettu þjóðina fyrir innlánunum að henni forspurðri. Yfirvöld brugðust, regluverk Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins brugðust, fjármálaeftirlitið brást og sömuleiðis Seðlabankinn. Og íslensk stjórnvöld gerðu illt verra þegar þau settu neyðarlög sem mismuna innlánseigendum eftir þjóðerni og lofuðu upp í ermina á sér. Það flækir stöðuna enn frekar. En þeir sem bera mesta ábyrgð á klúðrinu eru þeir sem stofnuðu til þessara skulda. Því er það algjörlega ólíðandi að það skuli ekki vera forgangsmál að reyna að ná þessum peningum aftur.

Ríkisábyrgð vegna Icesave er til umfjöllunar í þremur nefndum sem hver um sig skoðar einn hluta hennar. Nefndarmönnum líður því eins og þeir séu að púsla mynd með 100 púslum en einungis hluti púslanna sé á borðinu. Ómögulegt er að fá heildarmynd af ástandinu. Breski samningurinn er sennilega stærsti lánasamningur sem gerður hefur verið í pundum fyrir utan Bretland. Og við erum bara 300.000.

Gögn sem lögð hafa verið fyrir nefndirnar stemma ekki. Svo virðist sem spár um greiðsluþol og efnahagshorfur hafi verið reiknaðar að fyrirfram ákveðinni niðurstöðu til að sýna fram á að við getum bara vel greitt þetta. Í vetur sögðu fulltrúar AGS að við værum langt frá þeim mörkum sem sjóðurinn miðar við. Nú erum við komin að því hlutfalli en þá er viðmiðunin allt í einu horfin. Starfsmenn Seðlabankans sem hafa verið kallaðir fyrir nefndina hafa kvartað yfir því að þeir hafi ekki mátt ráðfæra sig við lögfræðingateymi bankans vegna trúnaðar um málið. Öll áhersla var á að klára dæmið og ganga frá því sem fyrst, sama hvað það kostaði. Það átti bara að ljúka þessu af svo við gætum farið í ESB. Samkvæmt samningnum fáum við frið í sjö ár og eftir það verða “pabbi og mamma” í ríkisstjórninni komin á eftirlaun á Kanaríeyjum.

Ríkisstjórnin reyndi að telja okkur trú um að samningarnir væru glæsilegir og málið væri í höfn. Alþingismennirnir sem áttu að samþykkja ríkisábyrgðina máttu samt ekki sjá samninginn. Hann var leyndó. Það var ekki fyrr en hollenski samningurinn lak til fjölmiðla og Indefence-hópsins að hann var allt í einu ekki leyndarmál lengur, hann var þýddur og settur á netið. Þá átti skyndilega allt að vera uppi á borðinu.

Á þriðjudaginn ákváðum við þrjú að beita róttækri skynsemi til að reyna að aðskilja Icesave frá ESB aðildarumsókninni. Ástæðurnar voru tvær. Sú fyrri er sú að okkur finnst við hafa allt að vinna en engu að tapa að stöðva samþykkt Icesave samningsins. Í því stóra samhengi verður flest annað smávægilegt. Verði hann samþykktur gæti farið svo að hann setti ríkissjóð á hliðina. Kæmi til greiðslufalls mætti ganga að eignum ríkisins í útlöndum, t.d. flugvéla Icelandair sem nú er í eigu ríkisins. Hin er sú að sjálfstæðismenn höfðu lagt fram tillögu um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Væri hún samþykkt myndi aðildarumsóknin frestast á meðan þjóðin kysi um málið. Hefði hún á annað borð áhuga á að sækja um færum við í aðildarviðræður nokkrum mánuðum síðar. Við værum því ekki að hafna aðildarviðræðum alfarið. Auk þess höfum við séð að ekki er kosið um mál þessarar ríkisstjórnar nema það liggi ljóst fyrir að mál séu samþykkt.  Við gerðum könnun í þinginu og ljóst var að atkvæði okkar skiptu sköpum. Annað að tvennu myndi gerast – Jóhanna og Steingrímur myndu reyna að koma til móts við okkur eða snúa upp á hendurnar á þeim stjórnarliðum sem ekki eru fylgjandi aðildarumsókn.

Það var óhugnanlegt að heyra af þeim þrýstingi og andlega ofbeldi á nokkrum þingmanna vinstri-grænna sem ekki hugnast aðild að ESB. Þeim var hótað stjórnarslitum kysu þau eftir eigin sannfæringu. Kjósa átti kl. sex síðdegis á miðvikudeginum en kosningu var frestað. Ástandið í þinghúsinu var súrrealískt og við komumst svo sannarlega að því hvernig þessi svokölluðu “reykfylltu bakherbergi” eru í raun og veru. Að kvöldi miðvikudags áttum við þrjú og Jóhann, starfsmaður okkar fund með þeim Jóhönnu og Steingrími. Við settum fram þá kröfu að Icesave yrði frestað til haustsins svo hægt væri að vinna málið almennilega, fara yfir þau gögn sem hafa borist og sannreyna þau. Því var hafnað. Fjármálaráðherra fór rækilega yfir af hverju í ósköpunum það væri því miður nauðsynlegt að við tækjum þetta allt á okkur án þess svo mikið að reyna að klóra í bakkann. Fundurinn var árangurslaus.

Í gær var svo úrslitadagurinn. Ræður talsmanna hvers flokks byrjuðu kl. 10 en kosningin hófst kl. 12. Um hálf ellefu fór ég fram að ná mér í vatnsglas. Þá stóð forsætisráðherra við annan mann á stigapallinum og las óþægum vinstri-grænum þingmanni pistilinn. Sá kom stuttu síðar skömmustulegur inn í þingsalinn. Á eftir honum kom þingvörður sem gerði sér ferð að öðrum andstæðingi ESB innan Vinstri-Grænna sem vill svo til að situr beint fyrir framan mig. Honum var gert að fara á fund fram á stigapalli. Tilgangurinn var augljós. Það var þetta sem Birgittu þótti svo ógeðslegt. Halldór Baldursson teiknaði mjög flotta mynd af þessu í moggann í dag – en snéri reyndar hlutverkunum við.

Tillagan um tvöfalda atkvæðagreiðslu var felld með litlum mun en tillaga stjórnarinnar um aðildarviðræður samþykkt. Tillaga þingmanna minni hlutans um að fara þyrfti fram bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla til að samþykkja samninginn var einnig felld en það finnst mér skandall.

Þessi slagur var ekki auðveldur. Það nötraði allt og skalf en við stóðum föst á okkar meiningu. Það var bæði grenjað og ælt. Við erum nýgræðingar í þessum heimi. En ég sé ekki eftir neinu. Icesave samningurinn er of dýr aðgöngumiði í ESB. Það getur ekki verið þess virði. Auðvitað verðum við að gera icesave upp og gera hreint fyrir okkar dyrum. En það er útilokað að samþykkja þennan samning.  Þingmenn eiga að kjósa eftir eigin sannfæringu og ég er sannfærð um að við getum ekki sótt um með Icesave í farteskinu. 

Í dag er varaþingmaðurinn Valgeir Skagfjörð búinn að afplána 3/4 úr “betrunarvist” sinni á alþingi Íslendinga. Þór Saari var að klára verk fyrir OECD þar sem hann hefur starfað sem sérfræðingur í skuldsetningu ríkja (nokkuð sem við þurfum virkilega á að halda um þessar mundir). Aumingja Valgeir, honum var svo sannarlega hent beint í djúpu laugina. Þessa daga sem hann hefur setið á þingi hafa mörg af stærstu málum Íslandssögunnar, svona hérumbil frá sturlungaöld, verið til umfjöllunar í þinginu eða verið yfirvofandi. Hann byrjaði reyndar á rólegum nótum á mánudeginum í síðustu viku þegar við fluttum fyrsta frumvarpið okkar um þjóðaratkvæðagreiðslur en svo var hann hlekkjaður allann sinn vökutíma næstu daga þar á eftir í efnahags- og skattanefnd sem er alveg jafn “áhugaverð” og hún hljómar. Svo kom bandormurinn ljóti (sem efnahags- og skattanefnd var þrjá daga að fjalla um) og Valgeir braut blað í sögu þingsins með því að skrifa undir nefndarálit minnihluta um þetta stóra mál með fyrirvara og það fannst mér verulega smart hjá honum. Þessi vika er svo Icesave vikan. Í dag vorum við reyndar að fjalla um mál sem er raunverulegt stórmál - og fjallar um framtíð allra sparisjóða í landinu og hefur verið mikið til umræðu og skoðunar í viðskiptanefnd þar sem ég sit - en það mál týnist algjörlega í hinu stóra samhengi þar sem Icesave gnæfir yfir okkur öllum. Aumingja Valgeir.

Til að forðast allan misskilning vil ég taka það fram að Valgeir hefur staðið sig frábærlega í nýju hlutverki varaþingmanns og ég hlakka til næst þegar hann kemur en hlutskipti hans í þetta skiptið var ekki auðvelt.

Á morgun held ég að Icesave verði tekið fyrir. Á heimasíðu þingsins þegar þetta er skrifað kl. nákvæmlega 23.12 hefur enn ekki verið boðað til þingfundar (þótt þingmenn megi vita að þingfundir eru venjulega frá 10:30 á fimmtudögum) en fjórar af nefndum þingsins funda kl. 8:30 í fyrramálið og ein í viðbót í hádegishléi. Aha! Það verður sem sagt þingfundur. Eina ástæðan fyrir því að hann hefur ekki enn verið boðaður er væntanlega sú að efni hans er eldfimt og því er því haldið leyndu eins lengi og mögulegt er. Sennilega á að fjalla um Icesave og maður getur svo sem undirbúið það. En kannski á að fjalla um eitthvað fleira en hvernig í ósköpunum á maður að hafa hugmyndaflug til að undirbúa sig undir þau mál? Starf þingsins er í meira lagi óskipulegt og virðist miða að því að þingmenn, alla vega þingmenn minni hlutans, séu sem verst undirbúnir.

Ekki það að það skipti raunverulegu máli hvernig maður tjái sig í ræðustól. Það er nánast enginn að hlusta. Ræðurnar eru að vísu varðveittar og eru ódauðlegur vitnisburður um umræðuna. Flestir þingmenn og þá sérstaklega þeir sem hafa verið þarna lengi hafa vanið sig á að fullnýta ræðutímann sinn. Svo segja þeir allt þrisvar sinnum. Í upphafi segja þeir frá sinni skoðun í stuttu máli. Svo tekur við löng ræða þar sem þeir segja þessa nákvæmlega sömu skoðun í löngu máli með leikrænum tilburðum. Þeir taka kúnstpásur og stundum þykjast þeir voða hissa! Það þykir greinilega afskaplega flott. Þegar græna ljósið sem gefur til kynna hve langt sé eftir af ræðutímann fer að blikka hefja þeir að segja skoðun sína í þriðja sinn. Svo verður græna ljósið rautt en þá finnst mörgum ansi erfitt að hemja sig og ákveða að tala í svona 26 sekúntur í viðbót undir bjölluómi forseta þingsins.

Undir þessu er ekki skemmtilegt að sitja og stundum hreinlega óbærilegt.

Ég gekk til liðs við Borgarahreyfinguna til að gera gagn. Þarna var komin fram hreyfing sem mér fannst hafa alla burði til að vera trúverðug og ég hafði engu að tapa. Það lóð sem vóg þyngst á vogarskálarnar var að ég hugsaði til þess hvers börnin mín og jafnvel barnabörnin mín myndu spyrja mig í framtíðinni. “Hvað gerðir þú í hruninu mikla 200-9?” Ég vildi geta sagt með góðri samvisku að ég gerði allt, bókstaflega ALLT sem í mínu valdi stóð til að vinna þjóðinni gagn, forða okkur frá AGS sem ég þekki og ekki af góðu í gegnum vini frá Suður-Ameríku, reyna að koma í veg fyrir að þjóðin tæki á sig meiri birgðar en hún réði við og að fá yfirvöld horfðust í augu við raunveruleikann. Og hingað er ég komin, 10. þingmaður Suðurlands og mér líður eins og ég sé um borð í Titanic sem sé um það bil að sökkva og ég sé að hlusta á fiðluleikarana sem spiluðu fram í rauðan dauðann.

Í þinginu eru menn fastir í skotgröfum. Þar setja menn upp leikrit á hverjum degi. Mig dreymir um að orðið stjórnarandstaða verði bannað. Í því felst mannfyrirlitning sem felur í sér að ekkert gott geti komið frá fulltrúum minnihlutans. Og það virðist vera trú stjórnarflokkanna þrátt fyrir allt þeirra tal um samráð og gegnsæi. Við erum boðuð til á síðustu metrunum, t.d. í gerð stöðugleika sáttmálans, ekki til samráðs heldur samsektar.

Ég held að það eina sem geti bjargað litla Íslandi sé samvinna - og ekki bara samvinna allra stjórnmálaafla sem kosin voru á þing heldur allra landsmanna. Við þurfum að stofna hér þjóðstjórn eða utanþingsstjórn. Neyðarstjórn færustu sérfræðinga til að koma okkur út úr þessu. Og þeir vinna ekki hjá AGS, það hefur sagan sýnt okkur. Þar eru aðrir hagsmunir í fyrirrúmi. Við þurfum að fella Icesave og semja upp á nýtt á okkar forsendum. Og við þurfum að hætta að karpa um lítilsverða hluti og hella okkur í aðgerðir. Við þurfum að hætta að hegða okkur eins og fyrrum nýlenda sem lætur nýlenduherrana kúga sig. Við þurfum að standa í lappirnar, láta ekki kúga okkur og hugsa til Jóns Sigurðssonar sem sagði “Eigi víkja!” Skipið er að sökkva og við erum öll um borð.