Margrét Tryggvadóttir

Við þingmenn Hreyfingarinnar sendum frá okkur yfirlýsingu í kjölfar skýrslunnar um kröfu á afsögn í það minnsta 12 þingmanna. Eftir að hafa ráðfært okkur við bakland okkar á opnum fundi settum við upp ákveðin viðmið sem að okkar mati eru eðlileg. Þau komu fram í yfirlýsingunni og eru eftirfarandi:

• sitjandi þingmenn og ráðherra sem voru ráðherrar í ríkisstjórn haustið 2008 og bera ábyrgð beint eða óbeint á hruninu með aðgerðum eða aðgerðaleysi sínu.
• þingmenn sem höfðu náin tengsl við ýmis fjármálafyrirtæki og ráðamenn í aðdraganda hrunsins.
• þingmenn sem þáðu umtalsverð fjárframlög frá hinum föllnum bönkum.

Reglum um fjármál stjórnmálaflokka og manna var breytt árið 2007 en fram að þeim tíma var ekkert þak á slíkum greiðslum frá einum aðila. Nú er þakið 300 þúsund en við vildum vera alveg sanngjörn og ákváðum því að miða við greiðslur yfir milljón. Mörgum þættu því eflaust fleiri eiga að vera á listanum.

Þá hefur dálkurinn Orðið á götunni á Eyjunni velt því upp hvers vegna við hlífum Framsókn? Því er til að svara að við skilgreindum hvað gerði menn óhæfa til að starfa áfram sem þingmenn en vorum ekki með einhvern fyrirfram ákveðinn lista af fólki sem við vildum losna við! Og enginn úr Framsókn eða Vinstri grænum  uppfyllti eitt af þessum þremur skilyrðum svo við vitum til.

Ég var gestur hjá Agli Helgasyni í Silfrinu á sunnudaginn. Þar benti ég á að þeir sem þegar hafa farið í leyfi hafi flestir gefið þá ástæðu að þeir vilji hlífa flokknum sínum og jafnvel beðið flokkinn afsökunar.

Sá fyrsti til að víkja var Björgvin G. Sigurðsson. Hann byrjaði á að segja af sér þingflokksformennsku en ákvað svo að víkja frá þinginu á meðan þingmannanefndin sem fjallar um rannsóknarskýrsluna er að störfum. Mér fannst þetta nokkuð flott hjá Björgvin en þetta er í þriðja skipti sem hann segir af sér eða fer í leyfi og hann því kominn í góða æfingu. Hann sendi frá sér yfirlýsingu þar sem hann telur brýnt að þvælast ekki fyrir þingmannanefndinni. Gott og vel þótt hann játi nú ekki syndir sínar eða sýni augljós merki um iðrun.

Næst var það Illugi Gunnarsson, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins en eins og kunnugt er var hann tengdur Sjóði 9 og lenti á listanum okkar af þeim sökum. Illugi sendir frá sér tilkynningu og segist víkja því Rannsóknarnefnd Alþingis hafi vísað málum peningamarkaðssjóða til sérstaks saksóknara. Illugi telur sig hafa hreinan skjöld en telur stöðuna draga úr tiltrú almennings á störfum sínum. Jafnframt óttast hann að þessi óvissa skaða Sjálfstæðisflokkinn í þeirri miklu vinnu sem framundan er við endurreisn íslensks efnahagslífs og samfélags. Við það get hann ekki unað. Þá vonar hann að sá sérstaki flýti sér, væntanlega svo hann komist sem fyrst aftur í þingið.

Næst var það Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sem ákvað að stíga til hliðar. Í ræðu sem hún flutti á flokksráðs-, formanna- og frambjóðendafundi Sjálfstæðisflokksins í Stapa í Reykjanesbæ á laugardaginn segist hún eftir mikla umhugsun hafa komist að þeirri niðurstöðu að það sé best fyrir Sjálfstæðisflokkinn, eins og sakir standa, að hún láti af embætti varaformanns og fari í tímabundið leyfi sem þingmaður. Jafnframt vill hún ekki að persóna sín í embætti varaformanns skyggi á það endurreisnarstarf sem vinna þarf innan flokksins, eða þær gríðarlegu mikilvægu kosningar sem framundan eru núna á vormánuðum. Ekkert um þjóðina hjá henni.

Sama dag hélt Samfylkingin flokksstjórnarfund í Garðabæ. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir tók óvænt til mál en ræðuna í heild má lesa hér. Hún segist hafa brugðist sjálfri sér, flokksmönnum, flokknum og kjósendum flokksins. Hún segir ekkert um þjóðina eða þá sem ekki kusu flokkinn.

Þær Þorgerður og Ingibjörg eiga hrós skilið fyrir það hugrekki að koma fram, létta af samviskunni og játa bresti sína en mér finnst þær báðar skulda þjóðinni afsökunarbeiðni en ekki bara flokknum. Þingmenn og ráðherrar eru í vinnu hjá fólkinu í landinu, ekki stjórnmálaflokkum, þótt þeir kunni að taka að sér trúnaðarstörf þar. Í ræðu og riti þeirra sem hafa tjáð sig finnst mér áberandi að enginn þessara fjögurra hefur beðið þjóðina afsökunar en öll nema Björgvin harma skaðann fyrir flokkinn. Hann hefur ekki lýst yfir neinum harmi, mér vitanlega.

Stjórnmálaflokkar eru félagasamtök. Ég hef verið í alls konar félögum og oft gegnt trúnaðarstörfum. Nú er félag sem heitir Hreyfingin fyrirferðamest í lífi mínu og gegni ég formennsku í því félagi þetta árið en formennska skiptist á milli þingmanna, eitt ár í senn. Formenn þeirra stjórnmálasamtaka sem eiga sæti á Alþingi og gegna ekki ráðherradómi (sem sagt stjórnarandstöðuflokkanna) eiga þess kost að fá 50% álag á þingfararkaupið fyrir formennskuna. Þetta finnst mér rangt því formennskan er ekki unnin fyrir Alþingi heldur félag úti í bæ. Ef formennskan á að vera launað starf væri eðlilegra að stjórnmálaflokkurinn myndi greiða þau laun. Næg eru nú framlögin úr ríkiskassanum til þeirra. Ég afþakkaði þessar aukagreiðslur og hef aldrei þegið þær og mun ekki gera á meðan ég gegni formennsku í Hreyfingunni.

Við vissum það að um leið og við settum fram einhvern lista og færum fram á afsagnir myndum við fá yfir okkur skvettur á móti. Undan því var þó ekki skorast, við fórum inn á þing til að reyna að taka til og gagnrýna kerfið, ekki verða hluti af því. Mér líkar ágætlega við marga á listanum en finnst engu að síður að þeir verði að segja af sér, ekki bara fara í frí. Það er alltaf hægt að snúa aftur, ef og aðeins ef, kjósendur vilja það. En valdið á að vera hjá þjóðinni.

Eftirfarandi er ræða mín frá því í dag.

Frú forseti,

ég veit ekki um neinn Íslending sem kominn er til vits og ára sem finnst vera samfélag okkar réttlátt. Ég veit ekki um neinn sem finnst að hlutirnir séu í lagi á Íslandi, stjórnmálaflokkar starfi í þágu almennings og að allir hafi jöfn tækifæri. Það er ekki bara vitlaust gefið, íslenskt samfélag er nánast óbærilegt vegna spillingar í viðskiptalífinu og stjórnmálum. Þessi tilfinning hefur bærst með okkur lengi en nú höfum við fengið staðfestingu á því hvað það sé nákvæmlega sem er að. Okkar er að vinna úr því, sjá til þess að þeir sem ábyrgð beri axli hana með raunverulegum hætti og tryggja að svona lagað gerist ekki aftur.

Ég vona að skýrslan verði til þess að græða samfélagið. Þjóðin er ýmist dofin eða reið, dofin og reið en nær ekki að vinna úr því áfalli og þeirri sorg sem við urðum fyrir við hrunið. Ég vona að skýrslan og úrvinnsla hennar verði til þess að við komum okkur upp úr hjólförunum, vinnum af æðruleysi að því að breyta því sem við getum breytt og sætta okkur við það sem við getum ekki breytt. En ef hér á einhvern tímann að skapast sátt þarf ýmislegt að gerast fyrst.

Ríkið ábyrgst allar innstæður í bönkum hérlendis en lánþegum er gert að greiða stökkbreytt lán upp í topp. Við hljótum að krefjast leiðréttingar á skuldum heimilanna.

Ég vil benda á að 10 skuldugustu menn landsins skulda 607 milljarða króna. Hvað ætlum við að gera til að fá þessa peninga til baka? Af hverju er ekki búið að frysta eigur þessara mann? Eru þeir enn ósnertanlegir? Ef svo er, hvað getum við gert til að breyta því? Löggjafarvaldið er okkar þingmanna.

Og hvað með stjórnvöld? Það er föst þingvenja að ávarpa þingmenn með orðunum háttvirtur og ráðherra með hæstvirtur. Á sú venja rétt á sér nú þegar sannleikurinn liggur fyrir? Verðskulda þingmenn sem hafa tekið þátt í vafasömum fjármálagerningum, skulda jafnvel 1700 milljónir króna sem þeir eru ekki borgunarmenn fyrir, að vera ávarpaðir með þessum hætti? Frú forseti, ég treysti mér ekki til þess að nota þessi ávarpsorð um suma þingmenn og ráðherra og biðst hér með undan því að nota þau hér í dag.

Á bls. 124 í 1. bindi skýrslunnar viðurkennir Geir H. Haarde að hafa gert þau mistök við myndun ríkisstjórnar árið 2003 að samþykkja kröfur samstarfsflokksins um breytingar á íbúðalánakerfinu sem eru að mati skýrsluhöfunda ein alvarlegustu mistök í hagstjórn á Íslandi síðustu árin. Hann vissi betur en eins og segir í skýrslunni, með leyfi forseta: „Hann hafi metið það svo að væntanlegur skaði fyrir samfélagið væri ásættanlegur kostnaður við það að sitjandi flokkar héldu völdum.“ Ég endurtek: „Hann hafi metið það svo að væntanlegur skaði fyrir samfélagið væri ásættanlegur kostnaður við það að sitjandi flokkar héldu völdum.“

Ég hef setið á þingi í tæpt ár. Í þann tíma hef ég ótal sinnum orðið vitni að því að þingmenn og ráðherrar taki hagsmuni flokksins fram yfir hagsmuni þjóðarinnar. Ég bið þá þingmenn sem þannig hugsa enn að víkja tafarlaust. Þeir sem taka sérhagsmuni fram fyrir sameiginlegan hag allra íslendinga verða að víkja undireins. Þeirra tími er liðinn.

Frú forseti, í gærkvöldi var ég á opnum fundi um skýrsluna. Það var bæði magnað og ógnvekjandi að skynja þá reiði sem ólgar í samfélaginu. Í nótt hófst gos í Eyjafjallajökli. Heit kvikan spýttist úr iðrum jarðar upp í ísinn sem bráðnaði og þandist út þar til hann brast og rennur nú af eyðileggjandi ógnarkrafti niður hlíðarnar. Ég vil leyfa mér að benda á að svipað á sér stað í þjóðarsálinni. Þjóðin hefur beðið, dofin og reið, eftir skýrslunni en nú er reiðin að ná yfirhöndinni og ég viðurkenni að ég óttast þá undiröldu sem ég skynja.

Mun almenningur sætta sig við sýndarafsögn Björgvins G. Sigurðssonar? Á hann að taka á sig syndir þess flokksræðis sem hann gekk á hönd?

Mun almenningur sætta sig við áframhaldandi lausagöngu útrásarvíkinganna?

Mun almenningur sætta sig við að eiga að borga lán sem stökkbreyttust vegna vítaverðs gáleysis stjórnvalda og einbeitts brotavilja eigenda bankanna?

Og hvernig mun reiði almennings brjótast út í þetta sinn? Munu pottar og pönnur duga til að koma boðskapnum áleiðis eða verður gripið til annarra ráða?

Fyrir tæpu ári voru þingkosningar hér á landi. Aldrei hafa fleiri nýjir þingmenn hafið störf samtímis. Hvar eru þeir nú og af hverju verja þeir flokksræðið. Hvar er hugrekkið? Hvar er sjálfstæðið? Af hverju verja þeir gamla kerfið, flokkana sína og leiðtogana?

Frú/Herra forseti. Ég vona að skýrslan hjálpi okkur að græða sár þjóðarinnar. Ég vil halda áfram að búa hérna, ég vil að börnin mín verði Íslendingar. Við eigum að taka skýrsluna alvarlega og bregðast hratt og vel við boðskap hennar. Nú er tími afsagna og ákæra runninn upp. Við búum í réttarríki en réttarríkið verður að gera sér grein fyrir því að ef það grípur ekki í taumana strax mun almenningur gera það sjálfur.