Margrét Tryggvadóttir

Í dag, 29. maí 2010, er kosið til sveitarstjórna. Fyrir rúmu ári var kosið til Alþingis vegna háværrar kröfu fólksins í landinu. Þær kosningar voru þó ekki sniðnar að þörfum samfélagsins sem kallaði á breytingar heldur að þörfum gömlu stjórnmálaflokkanna sem vildu endurnýja umboð sitt án mikillar truflunar frá fólkinu í landinu. Því liðu aðeins nokkrar vikur frá búsáhaldabyltingunni að kosningum - tíminn var í raun allt of skammur til að stofna ný stjórnmálasamtök, finna 126 frambjóðendur og rúmlega tvö þúsund stuðningsmenn og vinna hug og hjörtu enn fleiri kjósenda. Margir litlir hópar höfðu áhuga á að bjóða fram en þar sem tíminn var naumur og fólk áleit að þeir myndu éta fylgið hver af öðrum komu menn sér saman um takmarkaða en markvissa stefnuskrá og Borgarahreyfingin fæddist. Í raun má segja að þetta sé ágætis uppskrift að skammlífri stjórnmálahreyfingu. Engu að síður náði hún árangri og þrír þingmenn vinna nú að því að hrinda stefnuskrá hennar í framkvæmd á Alþingi þótt Borgarahreyfingin sem slíki eigi ekki lengur þingmenn. Þótt almenningur hefði gert kröfu um endurnýjun á þingi kaus þjóðin engu að síður yfir sig stjórn tvíeykis sem samtals hefur setið í um 60 ár á þingi. Þótt margir nýjir þingmenn hafi sest í stólana náði endurnýjunin ekki alla leið og flestir nýju þingmennirnir létu gamalgróinn flokksaga yfir sig ganga.

Fyrir ári síðan sáum við ekki heildarmyndina. Okkur grunaði að einhverjir stjórnmálamenn hefðu sofið á vaktinni, sumir væru jafnvel spilltir og að bankarnir hefðu verið illa reknir og stjórnsýslan veikburða. En við vissum það ekki fyrir víst. Og við vissum heldur ekki að forystumenn flokkanna vissu hvert stefndi en gerðu samt ekki neitt, ákváðu að þetta hlyti að reddast einhvern veginn. Við vissum heldur ekki að bankarnir hefðu verið rændir innan frá og að ári síðar yrði einn bankastjórinn eftirlýstur af Interpol. Og ekki heldur að alvarleg staða bankanna hefði verið rædd tvívegis í þingflokksfundum Samfylkingarinnar í febrúar 2008 en mælst til þess að menn töluðu varlega um að þeir stefndu í gjaldþrot. Við vissum ekki að allir þeir sem gæta áttu hagsmuna okkar brugðust. Mörg okkar grunaði að ekki hefði verið allt með felldu en við gátum ekki verið viss.

Nú liggja spilin á borðinu. Við vitum að stjórnvöld brugðust, stjórnsýslan er ónýt, þingið sömuleiðis og spilling grasserar innan stjórnmálaflokkanna. Við vitum að valdhafar hafa ítrekað tekið meðvitaðar ákvarðanir um að taka sérhagsmuni eigin flokka og áframhaldandi setu á valdastólum fram yfir almannahag. Og nú loksins er fólk búið að fá nóg af þessu bulli.

Mig grunar að í dag fái flokkarnir loksins makleg málagjöld í einhverju sem mætti kalla brosbyltingu og byltingu íbúanna. Ef marka má skoðanakannanir munu ýmis íbúasamtök sem og Besti flokkurinn og sá Næst besti vinna stórsigur um land allt.

Okkur hefur löngum verið talið trú um að stjórnmálamenn séu alveg sérstaklega klárir. Þeir eiga að vera einhvers konar renaissance menn, fjölfræðingar og snillingar og helst skáldmæltir líka. Skipulagsleysi Alþingis veldur því líka að erfitt er að undirbúa sig því það liggur aldrei fyrir fyrr en í fyrsta lagi deginum áður hvað eigi að ræða á þinginu. Umræður eru því oftar en ekki yfirborðskenndar og lítt gefandi enda gefst sjaldnast góður tími til undirbúnings. Hinir “alvitru” stjórnmálamenn vita þó fæstir hvernig það er að lifa á 130.000 á mánuði, bíða í röð eftir mat frá Mæðrastyrksnefnd, geta ekki leyft börnunum að taka þátt í íþróttum eða þurfa að láta lóga hundinum sínum vegna þess að fóðrið kostar svo mikið. Og þeir loka augunum fyrir því að 40% heimila ná ekki endum saman. Þeir virðast margir hverjir ekki deila kjörum með almenningi þótt það sé ekki altækt.

Í gær heyrðum við þó í nýbökuðum stjórnmálamanni, Jóni Gnarr, sem viðurkenndi að hann kynni ekki eitthvað og þyrfti að leita ráðgjafar. Hann mætti þó með réttu kalla endurreisnarmann, snilling og listamann. En hann sagði okkur að hann vissi bara ekki hvernig maður eigi að flytja flugvöll, hann hefði aldrei staðið í slíku. Hefði ekki verið ágætt ef ráðamenn síðustu ára hefði borið gæfu til að viðurkenna fyrir okkur að þeir kynnu ekki alveg að gera Ísland að alþjóðlegri fjármálamiðstöð í stað þess að æða í verkið? Og er Jón Gnarr þá ekki betri kostur en hinn hefðbundni stjórnmálamaður sem allt þykist vita.

Nú eru sveitarstjórnarkosningar á næsta leiti. Sú ánægjulega þróun hefur orðið að almennir borgarar hafa stigið fram og myndað nýja lista í hinum ýmsu sveitarfélögum, lista sem ekki tengjast fjórflokknum svokallaða. Í Reykjavík eru til að mynda fjögur framboð sem ekki tengjast gömlu flokkunum, í Kópavogi þrjú, eitt í Mosfellsbæ og Garðabæ, tvö á Álftanesi, tvö á Akureyri og svo mætti lengi telja. Fyrir síðustu alþingiskosningar tók ég þátt í nýju framboði til Alþingiskosninga, Borgarahreyfingunni. Það var stofnað stuttu fyrir kosningar og á undraskömmum tíma tókst hóp af fólki úr ólíkum áttum að setja saman lista með 126 frambjóðendum, safna ótal undirskriftum meðmælenda, opna kosningaskrifstofur, vinna stuðning 7,2% kosningabærra manna á Íslandi og koma fjórum mönnum á þing. Við sem tókum þátt í starfi Borgarahreyfingarinnar fengum að heyra það oft á dag að lítil, ný framboð kæmu aldrei manni að, það væri sóun á atkvæðum að kjósa okkur og að baráttan væri vonlaus enda lýðræðisþröskuldurinn hár – nauðsynlegt væri að ná 5% fylgi á landsvísu til að koma manni að. Það var ekki fyrr en skoðanakannanir sýndu að 5% fylgi væri raunhæft markmið að við tókum stökkið. Framan af var ýmist talað um okkur sem örframboð eða smáframboð en málið er að það kemur ekki í ljós fyrr en talið er upp úr kjörkössunum hvaða framboð eru stór og hver þeirra eru smá. Nýtt framboð getur vel orðið stórt alveg eins og það er vel hugsanlegt að rótgróinn flokkur komi ekki manni að. Þegar Borgarahreyfingin klofnaði fengum við að heyra að aldrei aftur myndu nokkrir ráðast í að stofna stjórnmálahreyfingu á nýjan leik. Eins og sjá má er það ekki rétt, almannahreyfingar blómstra sem aldrei fyrr. Nýtt framboð er nú raunhæfur og gerlegur möguleiki.
Þótt kosningar til sveitarstjórnar séu einfaldari í framkvæmd en kosningar til alþingis er það afrek að koma saman lista án alls þess stuðnings og þekkingar sem er óneitanlega að finna innan hefðbundinna stjórnmálaflokka. Fólkið frá nýju framboðunum er eins og þú. Það hefur ekki fengið sérstaka ráðgjöf um útlit og framkomu, það er ekki þjálfað í ræðumennsku og að öllum líkindum er ekkert almannatengslafyrirtæki að gefa því góð ráð. Engu að síður veit það vel hvernig er að vera íbúi í sínum bæ eða borg, hvað tekur langan tíma að skutla krökkunum í íþróttir og hvernig gengur að ná endum saman. Það býður sig fram vegna þess að það vill hafa áhrif á sitt nærumhverfi, taka til hendinni og gera bæinn sinn að betri stað. Og rétt eins og meirihluti landsmanna hefur það misst trúna á að hefðbundnir stjórnmálaflokkar séu að vinna að almannahag. Þess vegna skulum við ekki hika við að gefa nýju fólki tækifæri, gefa þeim atkvæði okkar. Þau geta varla verið verri en það sem fyrir er.