Margrét Tryggvadóttir

Í dag og líklega næstu daga verður umræðum um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga á dagskrá þingsins. Eins og menn muna tókst þingflokki Sjálfstæðisflokksins og nokkrum þingmönnum Framsóknarflokksins að koma í veg fyrir að hægt væri að halda atkvæðagreiðsluna samhliða forsetakosningunum og spara þannig mikið fé. Kannski var það bara ágætt – baráttan milli frambjóðenda þar virðist ætla að verða skrautleg. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur lagt fram breytingartillögu sem gerir ráð fyrir að þjóðin verði spurð fyrir 20. október n.k. Til að stöðva það þyrfti því að halda uppi málþófi til 20. júlí en síðasti dagur þingsins samkvæmt starfsáætlun (sem hefur reyndar aldrei staðist síðan ég byrjaði hérna) er 31. maí.

Þetta eru þær spurningar sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vill spyrja þjóðina að:

 1.Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá? 
* Já, ég vil að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá.
* Nei, ég vil ekki að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá.
2.Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign?
* Já.
* Nei.
3.Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi?
* Já.
* Nei.
4.Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði persónukjör í kosningum til Alþingis heimilað í meira mæli en nú er?
* Já.
* Nei.
5.Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að atkvæði kjósenda alls staðar að af landinu vegi jafnt?
* Já.
* Nei.
6.Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að tiltekið hlutfall kosningarbærra manna geti krafist þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu?
* Já.
* Nei.

Ný stjórnarskrá kemur okkur öllum við og mér finnst mikilvægt að tryggja aðkomu almennings að gerð hennar. Það var gert með þúsund manna þjóðfundi í upphafi ferilsins en mér finnst líka rétt að spyrja þjóðina nú, áður en lengra er haldið, hvort rétt sé að halda áfram á sömu braut. Því er spurt hvort tillögur stjórnlagaráðs eigi að vera lagðar til grundvallar frumvarps á næsta þingi og um nýmæli í þeim tillögum.

Ég skora á þingmenn að tefja málið ekki frekar. Það hefur þegar verið rætt í 21 klukkustund í þingsal og fyrirhugað að ræða málið fram á laugardag. Það held ég að sé vel í lagt – flest sjónarmið eru þegar komin fram. Drífum í þessu!

Hugmynd margra af störfum alþingismanna er sá hluti sem tengist þingsalnum og einkum ræðustólnum. Það er þar sem hlutirnir virðast gerast, þaðan sjáum við fréttir (oftar en ekki af átökum, málþófi, mismælum eða dónaskap) og þar held ég að margir haldi að við höldum til alla daga – það er ef við erum ekki hreinlega að skrópa.

Þingmönnum er samkvæmt 60. gr. þingskapa skilt að sækja alla þingfundi nema nauðsyn banni eins og það er orðað. Og maður reynir auðvitað að vera þar á hverjum degi og oftast tekst það. Þingfundir hefjast ýmist á fyrirspurnartíma þar sem þingmenn geta spurt ráðherra spjörunum úr eða dagskrárlið sem nefnist „störf þingsins“ þar sem þeir geta spurt hvorn annan,  komið með yfirlýsingu eða rætt ákveðin mál í tvær mínútur. Eftir það heldur dagskrá þingsins áfram með þingmálum og stundum svokölluðum „sérstökum umræðum“ sem hétu áður „umræður utan dagskrár“ og fjalla um tiltekið mál sem þingmaður vill ræða við ráðherra og aðra þingmenn. Stöku sinnum eru svo umræður um skýrslur.

En þingmenn gera auðvitað margt fleira og eiga að gera það. Okkur berst ótrúlegt magn af lesefni og í raun ekki nokkur leið að komast yfir það allt með góðu móti. Nærveru þingmanna, einkum af landsbyggðinni, er óskað við fjölmörg tækifæri og nánast á hverjum degi eru haldnir áhugaverðir umræðu- og fræðslufundir sem gagnlegt væri að sækja og tengjast því sem maður er að fást við en það er ekki séns að sinna því öllu. En fyrirferðamest er þó, auk starfa í þingsal nefndarstarf. Í þinginu starfa átta fagnefndir og sitja þingmenn ýmist í einni eða tveimur nefndum. Þær funda á morgnanna og þangað er frumvörpum og þingsályktunartillögum vísað og málin skoðuð ef meirihlutinn ætlar á annað borð að afgreiða þau út úr nefndinni. Þá eru auðvitað ótaldir fundir í þingflokkum, stjórnmálasamtökum og með alls konar fólki.

Allt er þetta mikilvægt og fer yfirleitt fram í mun betri sátt og samkomulagi en fólk almennt trúir að þingmenn séu færir um. Á nefndardögum finnst mér ég í „alvöru vinnu“, við fundum frá morgni til kvölds, tökum á móti spekingum og umsagnaraðilum og reynum að skilja málin til fullnustu og bæta þau ef þarf. Þar er líka hægt að hafa töluverð áhrif á framgang þeirra hvar í flokki sem maður stendur. En það er ekki þetta sem fólk sér. Það sér bara pontuna og yfirleitt bara verstu augnablikin.

En ræðustóll Alþingis er líka mikilvægur. Þingmönnum ber að veita ráðherrum aðhald og það geta þeir gert með fyrirspurnum. Þeir geta líka spurt út í þingmál þegar ráðherrar eða aðrir þingmenn mæla fyrir málum til að fá nánari útskýringar. Og þingmenn geta komið sínum sjónarmiðum á framfæri um málin hvort sem þeir eiga sæti í fagnefndinni eða ekki, sagt hvað þeim finnst að eða komið með ábendingar um hvað betur megi fara.

Þegar best lætur nýtist pontan því vel til skoðanaskipta og er gríðarlega mikilvæg. Nefndarmenn reyna að vera viðstaddir umræðuna og hlýða á öll sjónarmið sem fram koma og taka með sér í nesti inn í nefndarstarfið. Þegar mál hafa verið afgreidd frá nefnd er greint frá vinnu nefndarinnar og niðurstöðum og frá breytingum ef einhverjar eru. Frumvörp verða ekki að lögum nema þau séu samþykkt  eftir þrjár umræður og því gefst þinginu tækifæri til að breyta og bæta enn frekar ef þörf er á ef eitthvað nýtt kemur fram við aðra umræðu málsins. Þingsályktanir eru hins vegar aðeins ræddar í tveimur umræðum.

Síðustu vikur í þinginu – ja þar til í gærkvöldi – hafa einkennst af miklu málæði, málþófi. Þá fer þetta mikilvæga hlutverk pontunnar fyrir lítið. Þegar umræðan hefur staðið í tugi klukkustunda og sömu þingmennirnir hafa rætt málin aftur og aftur er ekki bara hætt við heldur næstum víst að þau mikilvægu sjónarmið sem þurfa að koma fram fari fyrir lítið. Það er útilokað að skilja kjarnan frá hisminu. Þótt nefndarmenn sem aðrir þingmenn séu allir af vilja gerðir og reyni að sinna starfi sínu af alúð og hlusta fara þau orð sem taka þarf tillit til oft fyrir ofan garð og neðan. Og svo hætta jafnvel aðrir þingmenn, sem kunna að hafa eitthvað gáfulegt til málanna að leggja, við að tala í málinu því þeir vilja ekki lengja umræðuna, taka þátt í málþófi né sjá tilgang í því að ræða málin að næturlagi. Og í þannig ástandi hættir pontan að þjóna öðru hlutverki en að tefja mál eða stöðva þau alveg og skapa flöskuháls sem kemur í veg fyrir að önnur mál fáist rædd. Það er nefnilega bara einn ræðustóll. En svo lýkur þingstörfum að lokum þegar samið hefur verið í óreykfylltum bakherbergjum og síðustu dagana eru mál keyrð í gegn án alvöru umræðu í þingsal. Að sumu leyti er ekki óeðlilegt að mörg mál séu afgreidd á lokasprettinum því hann er eins konar uppskerutími og sum mál hafa verið í skoðun meira og minna allan veturinn en önnur eru í raun bara nýkomin inn í þingið og hafa lítið komist í umræðu í þingsal því pontan hefur verið tekin undir annað.

Málþóf ætti að mínu mati að vera öryggisventill og það er mikilvægt lýðræðinu að hafa slíkt tæki í þinginu. Það verður að vera hægt að grípa í taumana. En málþóf er ekki endilega skynsamlegasti öryggisventillinn sem þing getur haft. Og eftir því sem ég kemst næst (þótt ég sé hvorki hokin af þingreynslu né einhver sérfræðingur) eru þau fátíð í flestum löndunum í kringum okkur. Í Bandaríkjunum skilst mér að það nægi minnihlutanum að hóta málþófi til að mál séu tekin af dagskrá. Á Norðurlöndunum er yfirleitt samið um ræðutíma fyrirfram og málþóf því afar fátíð og mun styttri en við eigum að venjast. Og kannski það sem mestu skiptir – þau eru um stóru, mikilvægu málin. Hér er talað lon og don um mál sem skipta litlu eins og hvað ráðuneytin heiti, hvað þau eru mörg og hvar þau eru til húsa til þess að skapa samningsstöðu um stóru málin með því að koma þeim í tímaþröng. Í fyrra var talað í heilan dag um EES tilskipun sem engin man lengur um hvað snérist bara til að sýna að það var hægt. Ræðustóll Alþingis er reglulega hertekin því sá sem ræður yfir honum hefur töglin og haldirnar í þinginu. Þannig er djöflast á neyðarhemlinum með þeim afleiðingum að pontan er í raun ónýt því hún virkar hvorki sem lýðræðislegur umræðuvettvangur né mun hún virka í neyð því það er svo oft búið að kalla þaðan úlfur, úlfur án tilefnis.

Alþingi er lítið þing, þingmenn aðeins 63. Samt tölum við jafnmikið eða meira en mörg þjóðþing milljóna þjóða, höldum fleiri þingfundi sem standa lengur. Allir virðast þurfa að tjá sig um öll mál þótt þeir hafi stundum ekkert sérstakt til málanna að leggja og ræðurnar séu  endurtekningasamar. Í stærri löndum sem hafa mun fjölmennari þing skiptir fólk með sér verkum. Fólk sérhæfir sig og flokkar eru með talsmenn í ákveðnum málaflokkum. Hér röðum við okkur vissulega í fagnefndir eftir áhugasviðum, menntun og starfsreynslu en það er rík krafa á stjórnmálamenn að þeir viti allt og kunni allt. Menn tala fjálglega en hætt er við því að þekkingin risti ekki djúpt.

Fyrir þinginu er þingmál sem gerir ráð fyrir því að samið sé um ræðutíma fyrirfram eins og gert er á Norðurlöndunum. Verði það gert þarf stjórnarandstaðan nýjan neyðarhemil og sá sem mér huggnast best er að minni hluti þings geti sent mál til þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er t.d. hægt í Danmörku og þar hefur þessu ákvæði aðeins verið beitt einu sinni. Ég held að slíkt fyrirkomulag yrði í mesta lagi misnotað einu sinni því þjóðin hefur engan húmor fyrir því að fá send til sín smámál eins og þau sem hafa verið rædd dag og nótt undanfarið og skipta almenning litlu sem engu máli.

Á Alþingi er nú leikinn endalaus leikþáttur sem hægt er að kalla „Hver ræður á þinginu“. Fundað er fram á nótt um nánast ekki neitt -mál sem snýst að því hvernig ráðuneytum skuli skipað – hvort þau skulu vera fleiri eða færri og hvaða ráðherra gerir hvað. Öllum ber þó saman um að við ætlum að hafa ráðuneyti. Ég setti lauflétta og afar óvísindalega könnun inn á fésbókarsíðuna mína um mikilvægi þessa máls í hugum fólks og flestum sem hafa svarað þegar þetta er ritað virðist vera alveg sama. Mér er ekki alveg sama og finnst t.d. mikilvægt að fá umhverfis- og auðlindaráðuneyti þótt ég hafi meiri efasemdir um að skipta efnahags- og viðskiptaráðuneytinu upp en ég sé engan tilgang með því að ræða málið endalaust í þingsal enda öllum ljóst að niðurstaða í málinu næst ekki þar.

Í gærkvöldi sótti ég góðan fund um kosningakerfið og stjórnarskrána á vegum stjórnarskrárfélagsins og að honum loknum fór ég heim og kveikti á alþingisrásinni til að fylgjast með umræðum. Þær voru í það heila yfirmáta heimskulegar. Því var t.d. haldið fram að „flýtirinn“ við að stofna umhverfis- og auðlindaráðuneyti væri vegna þess að ræðumaður hefði heyrt því fleygt að ESB ætlaði sér að verða olíuríki og til þess þyrfti það að komast yfir auðlindir Íslands. Þarna yfirsást ræðumanni algjörlega að á bls. 17 í stjórnarsáttmálanum er kveðið á um stofnun ráðuneytisins þannig að umræddur „flýtir“ ætti frekar að kallast droll. Þá er stjórnarsáttmálinn skrifaður áður en sótt var um aðild að ESB þótt vissulega stæði það til og áður en nokkur olía fannst á Íslandsmiðum. Þá er þeirri spurningu auðvitað algjörlega ósvarað hvort það borgi sig að reyna að pumpa þessu upp af hafsbotni en sennilega pössuðu þessar staðreyndir ekki inn í samsæriskenninguna. Það sem mér fannst sorglegast var að sjá var hvernig þingmenn, sem ég VEIT að eru alls ekki svo vitlausir að þeir trúi þessu bulli fóru í andsvör, ekki til þess að mótmæla ruglinu heldur viðhalda klikkaðri umræðu og halda þinginu í gíslingu. Þannig taka þeir í raun undir vitleysuna af því að þeir eru „í liði“ með samsæriskenningasmiðnum, þótt það sé ekki ætlun þeirra. Þá voru nokkrir þingmenn áberandi þvoglumæltir einhverra hluta vegna. Ég hlustaði til að ganga eitt í nótt, en gafst alveg upp á þessu þegar menn í fullri alvöru eyddu tíma þingsins í að skilgreina hvenær væri mið nótt, hvort það væri miðnætti eða einhver annar tími.

Þegar ég vaknaði í morgun fann ég að ég gæti bara ekki farið í vinnuna í dag. Ég gæti ekki sest inn í þingsal og hlustað á fólk rífast bara til þess að rífast eins og greint er frá á Eyjunni í dag. Og til hvers ætti ég svo sem að taka þátt í þessu? Ég bauð mig fram til starfa á þessum vettvangi til að vinna þjóðinni gagn, taka til eftir hrunið, læra af því og laga það sem hægt er að laga. Bæta samfélagið og græða sár þess. Ég bauð mig EKKI fram til að sitja í þingsal með fólki sem vaknar á hverjum morgni eins og Láki jarðálfur og reynir að finna nýjar leiðir til að vera vont, til þess að skemma og eyðileggja. Fólki sem krefst atkvæðagreiðslu um miðja nótt um hvort mál skuli gagna til nefndar og fer svo sjálft af vettvengi og neitar að láta boða félaga sína svo atkvæðagreiðslan geti ekki farið fram, fólki sem líkir samstarfsfólki sínu við ýmsa af helstu fjöldamorðingjum 20. aldarinnar, fólki sem er alveg sama um málefnin en hoppar alltaf ofan í skotgrafir stjórnar- og stjórnarandstæðu sem gera ekkert annað en að dýpka. Fólki sem þolir ekki að missa völd. Og er á annað borð hægt að vinna með þessu liði?

Nú skal taka fram, til að forðast misskilning, að í öllum þingflokkunum er gott fólk, jafnvel frábært myndi ég segja. Fólk sem vill vel, fólk sem vandar sig, fólk sem kýs samvinnu framyfir sundurlyndi. Og það heldur sig til hlés. Sumir sýna jafnvel hugrekki og leggja til lausnir á deilumálum þrátt fyrir bann foringjanna og er refsað í kjölfarið. Þeir sem standa fyrir vitleysunni eru mun færri en hinir en það undarlega er að þeir ráða. Og þeir komast upp með það vegna þess að þingið og stjórnarflokkarnir hafa ekki haldið nægilega vel á spöðunum. Þetta er það helsta sem mér finnst að:

• Forseti þingsins er góð kona sem ég perónulega kann vel við en veldur ekki hlutverki sínu. Það að hún sé nú kölluð Ásta Ragnheiður Elín er til marks um að það vita allir hver það er sem ræður í raun og veru. 32 undirskriftir þarf til að skipta um forseta og undirskriftalistinn er tilbúinn í þinghópsherbergi Hreyfingarinnar en menn skortir greinilega kjark til að kvitta undir. Margir segjast ætla að skrifa undir þegar fleiri hafa gert það en á meðan svo er lengist hann vart.
• Ríkisstjórnin er allt, allt of sein með málin sín. Mörg þau stóru koma fram rétt fyrir síðasta dag sem leggja má fram mál, sennilega vegna þess að meirihlutinn er svo naumur að semja þarf um hvert einasta atriði innan flokkanna og það tekur tímana tvenna. Og þá er heldur ekkert svigrúm eftir til að semja við stjórnarandstöðuna. Það er alltof auðvelt að taka þingið í gíslingu við þessar aðstæður og algjörlega fyrirsjáanlegt að það yrði gert.
• Stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn er í alvarlegri tilvistarkreppu og stjórnast að reiði og hatri. Þingflokksformaður þeirra er ósveigjanlegri en stálbiti í burðarvirki álvers og æsir sig svo að eyrun á henni verða eldrauð ef einhver setur sig upp á móti henni.
• Allir flokkar eru klofnir í flestu stóru málunum (nema kannski sá minnsti sem er eiginlega of lítill til þess). Það er því erfitt að ná saman með nauman meirihluta og stolt forsvarsmanna stjórnarflokkanna of mikið til þess að menn reyni að stækka hópinn.
• Þrír þingmenn stjórnarflokkana eru alvarlega þjakaðir af fráhvarfseinkennum frá ráðherradómnum og í prinsippinu á móti öllu bara til þess að vera á móti því.
• Svokallaðir villikettir í VG héldu í byrjun fast í stefnuskrána sem þeir höfðu verið kosnir út á (og áttu heiður skilið fyrir það) en nú hefur flosnað úr hópnum og hegðun þeirra sem eftir eru virðist oft frekar stjórnast af rótgróinni kergju út í félaga sína en málefnum.
• Það vantar algjörlega hreðjarnar á þessa ríkisstjórn. Menn lúffa fyrir lífeyrissjóðunum og hagsmunaaðilum lon og don þótt allir sjái í gegnum hræðsluáróðurinn hjá þeim. Það kaus enginn SA/ASÍ eða forsvarsmenn lífeyrissjóðanna til að stjórna landinu. Og það myndi aldrei neinn kjósa LÍÚ. Þess vegna eiga þeir ekki að stjórna förinni en gera það engu að síður.

Reynir Traustason skrifaði athyglisverðan og umdeildan leiðara í DV síðasta föstudag undir yfirskriftinni “Fyrirgefningin”. Í pistlinum segir hann að við verðum að sætta okkur við það að í einhverjum tilfellum, jafnvel flestum, muni okkur ekki takast að koma lögum yfir þá sem flestir telja bera mesta ábyrgð á hruninu – og við þurfum að sætta okkur við það og fyrirgefa hinum svokölluðu útrásarvíkingum. Við þurfum að kalla fólk til verka sem hafi “vit og þekkingu”  sem nýtist við endurreisn landsins.

Nú má gera alvarlegar athugasemdir við þá hugmynd að útrásarvíkingarnir okkar búi yfir sérstöku viti eða þekkingu en látum það liggja milli hluta. Spurningin um það hvenær nóg er komið, hvenær við verðum að loka á fortíðina og horfa fram á veginn stendur hins vegar eftir.

Höggið

Ég vona að enginn móðgist þótt ég lýsi Hruninu og afleiðingum þess fyrir íslensku þjóðina við áfall, sorg og sorgarferli. Þannig upplifði ég það að minnsta kosti. Þótt ýmsar blikur hafi verið á lofti þá kom það sem reiðarslag. Allt sem við höfðum tekið sem gefinn hlut reyndist byggt á lygi. Allir sem við treystum til að gæta hags okkar virðast hafa brugðist. En einhvern tímann verðum við að setja punkt og horfa fram á veginn.

Sorgarferlið

Þótt enginn bregðist nákvæmlega eins við sorg eða áfalli hefur sorgarferlið verið skilgreint og framvinda þess virðist svipuð hjá flestum. Fyrsta kemur lost eða  vantrú – Maður á erfitt með að trúa því að þetta hafi í raun og veru gerst. Næst kemur viðbragðastig þar sem fólk neyðist til að horfast í augu við raunveruleikann og reyna að skilja hann. Þriðja stigið er úrvinnsla og það fjórða skilningur. Hvort tveggja lýsir ágætlega þeirri vinnu sem unnin var með skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis og umræðum í kjölfarið sem og vinnu sérstaks saksóknara sem við sjáum enn ekki fyrir endann á. Fimmta stigið er svo sátt. Og stóra spurningin er : Hvernig og hvenær komumst við þangað?

Aldrei aftur 2007

Lífið verður aldrei aftur eins og það var 2007 og persónulega hef ég engann áhuga á að endurreisa það yfirborðskennda efnishyggjusamfélag þar sem fólk gaf sér ekki tíma til að fara með veik börn til læknis nema kvöld og helgar. En eins og Reynir bendir á er blóðtakan úr samfélaginu okkar frá hruni gífurleg. Þar finnst mér hins vegar muna mestu um alla þá dugmiklu og/eða velmenntuðu einstaklinga sem hafa gefist upp og flúið land. Allt heilbrigðisstarfsfólkið sem samfélagið hefur kostað miklu til að mennta en þjónar nú norskum eða sænskum ríkisborgurum, alla smiðina okkar, leikskólakennarana, kokkana og hárgreiðslumeistarana.

En spurningin er brýn: Hvenær og hvernig getum við fyrirgefið? Og er yfirhöfuð hægt að fyrirgefa fólki sem notar hvert tækifæri til að afneita sínum þætti í því sem gerðist? Og er hægt að ná sátt án réttlætis? Er mögulegt fyrir Meðal-Jóninn sem situr uppi með stökkbreyttar skuldir (en er vissulega flatskjáseigandi og tók jafn vel lán fyrir nýjum jeppa) að fyrirgefa þeim sem settu Ísland á hausinn, hafa fengið milljarða afskrifaða en halda þó öllu sínu? Einhvern veginn efast ég um það.

Greinin birtist fyrst í DV 30. apríl 2012.

Ég verð að viðurkenna að ég varð ansi hugsi eftir að hafa hlustað á fyrrverandi forsætisráðherra þjóðarinnar, Geir H. Haarde, ausa úr skálum reiði sinnar í kjölfar dómsuppkvaðningar Landsdóms á mánudag. Hann talaði eins og sá sem valdið hefur – án þess þó að hafa það. Það kom ekki vel út. Niðurstaðan virtist koma honum á óvart og sigurræðan sem hann hafði greinilega undirbúið var ekki í neinu samræmi við tilfinningar hans á þessari stundu og úr varð undarlegt ávarp þar sem stórir dómar féllu. Ólíkt vönduðu dómsorði Landsdóms byggðist málflutningur Geirs á órökstuddum fullyrðingum og aðdróttunum í ýmsar áttir, meðal annars í garð dómsins þar sem hann sagði „pólitísk sjónarmið [hafa] laumað sér inn í réttinn og meirihluti dómara ákveðið að láta þau ráða för frekar heldur en hreint lögfræðileg mat.“

Geir hélt áfram í viðtölum á tveimur sjónvarpsstöðvum um kvöldið og ekki virtist honum runnin reiðin. Í hef birt ritun viðtalanna tveggja hér á blogginu mínu, fólki til frekari glöggvunar. Í Kastljósi tók hann dæmi um mál sem honum finnst að hefði verið kjörið fyrir landsdóm – sala Steingríms J. Sigfússonar á ríkisjörðum árið 1990 án þess að hafa til þess heimildir en Sjálfstæðisflokkurinn bjargaði honum með því að útvega heimildirnar eftir á. Það gekk fram af mér að sjá þennan fyrrum ráðamann þjóðarinnar stæra sig af þátttöku sinni í gömlu, pólitísku spillingarmáli sem afhjúpaði bæði samtryggingu stjórnmálastéttarinnar og valdamakk eins og þáttastjórnandi benti réttilega á. Getur verið að honum finnist það vera sér til framdráttar?

Í framhaldi af því ræddi Geir um hinn pólitíska kúltúr á Íslandi sem hann kallar svo. Hann sagði:  „Það komst inn á þing alls kyns ofstækisfólk, eins og þetta fólk sem situr á þingi núna fyrir Hreyfinguna.“  Að mati Geirs var Landsdómsmálið „tilraun til þess að breyta pólitíska kúltúrnum hérna á Íslandi.“ Og að mati Geirs „eru hatursfullir einstaklingar bæði í VG og Samfylkingunni og þetta fólk náði saman um þetta Landsdómsmál [með ofstækisfólkinu úr Hreyfingunni] og þar með var tilraun gerð til þess að hérna breyta stjórnmálakúltúrnum í landinu sem hefur nú alltaf verið svona frekar á vinsamlegum nótum.“

Það er nefnilega það. Samtrygging stjórnmálamanna er sem sagt stjórnmálakúltúr á frekar vinsamlegum nótum.

Það er rétt hjá Geir að það ferli sem hann sjálfur hóf ásamt formönnum hinna stjórnmálaflokkanna og forseta þingsins, með því að leggja til að Rannsóknarnefnd Alþingis yrði skipuð hafa ýmsir, þar á meðal ég, notað til þess að reyna breyta stjórnmálahefðinni enda ekki vanþörf á. Skýrsla nefndarinnar er vel unnin og geymir mikinn lærdóm um hvernig ekki á að gera hlutina. Mér finnst að hann eigum við að nýta til að uppræta gamla Ísland, land pólitískrar spillingar og samtryggingar, land þar sem oddvitar stjórnarflokka hafa hunsað þá stjórnskipun sem stjórnarskráin (sem gamla Ísland vill alls ekki breyta) kveður á um. Þegar menn ræða mikilvæg mál er varða þjóðarheill ekki í ríkisstjórn og halda staðreyndum frá fagráðherra er lýðræðið í hættu. Þá er ef til vill styttra í einræðið en við höldum.

Geir segist hafa verið að klást við þetta mál síðustu tvö ár. Í raun er það refsing í sjálfu sér. Ég hef verið að fást við afleiðingarnar af þessu hruni í þrjú og hálft ár, bæði í störfum mínum og einkalífi. Ég hef horft á húsnæðis- og námslán stökkbreytast, ég hef horft á eftir bæði vinum og hluta fjölskyldu minnar flýja land eftir atvinnumissi. Ég lofaði sjálfri mér því fyrir þremur og hálfu ári að gera allt sem í mínu valdi stæði til að laga þjóðfélagið sem ég ólst upp í og þar sem ég vil geta búið áfram. Þjóðfélag sem að mínum dómi er  óbærilegt vegna misskiptingar og ranglætis. Hér vil ég að synir mínir geti tekið út þroska, stofnað heimili og fjölskyldu og átt bjarta framtíð. Ef það er ofstæki verð ég að gangast við því.

Mér hefur sýnst umræðan um það sem fyrrum forsætisráðherra Íslands sagði eftir að dómur féll út og suður og þrátt fyrir að upptökur séu aðgengilegar á vefnum eru ekki allir á sama máli um hvað hann sagði. Því hef ég ákveðið að birta hér viðtölin við hann sem sjónvarpað var um kvöldið, í þessari viðtalið í Kastljósi, í þeirra á undan viðtalið í Íslandi í dag á Stöð 2. Ræða hans úr tröppunum í Þjóðmenningarhúsinu er aðgengileg á vef RÚV.

SG:                   Velkomin í Kastljós. Geir Haarde var í dag sakfelldur í einum ákærum af fjórum en Landsdómur kvað upp sinn dóm í dag.  Geir hefur gagnrýnd þessa niðurstöðu harðlega og hann er gestur Kastljóss í kvöld. Við heyrum líka ….. en fyrst er það Geir Haarde. Vertu velkominn í Kastljós.

GHH:              Takk fyrir það.

SG:                   Við skulum kannski aðeins, eigum nú svo sem eftir að fara vítt og breitt um þetta allt saman, en við skulum kannski staldra fyrst við þennan ákærulið þar sem þú ert sakfelldur. Þar er niðurstaðan býsna afgerandi, það steðjaði mikil hætta að fjármálakerfinu, hún birtist þér með mörgum hætti, þú varst meðvitaður um hana frá því í upphafi árs 2008 og hefðir átt að halda með formlegum hætti utan um þau mál inn á ríkisstjórnarfundi og ert sakfelldur fyrir það að hafa ekki gert það. Af hverju starfar ríkisstjórnin ekki með þeim hætti að svona mál séu tekin þar fyrir formlega?

GHH:             Ég fylgdi venjum sem tíðkast hafa hér á Íslandi í áratugi og sem ég hafði sjálfur kynnst sem óbreyttur ráðherra í ríkisstjórnum í 10 ár. Það er þannig að í samsteypustjórnum á Íslandi að þá byggja þær mikið á samstarfi formanna flokkanna hvort sem þeir eru tveir, þrír eða jafnvel fjórir og síðan ræður hver flokkur fyrir sig hvernig hann skipar málum sín megin. Og auðvitað var alltaf verið að ræða málefni bankanna t.d. milli okkar Ingibjargar Sólrúnar og stundum við fleiri og þá var það hennar verkefni að halda sínum ráðherrum upplýstum og mitt verkefni að halda mínu fólki með á nótunum. Sko, ég tel að þessi niðurstaða sem fengin er varðandi þetta atriði hún sé alveg út í hött og gangi þvert á þá venju sem skapast hefur um þessi mál og að ætla að sakfella mann fyrir það að framfylgja gamalli stjórnskipunarvenju sem þessari það finnst mér bara ekki geta gengið.

SG:                   Nei, en engu að síður sko, af því að þetta er náttúrlega svolítið skýrt kveðið á um þetta í Stjórnarskrá þannig að það er nú það sem dómurinn er að líta til; þetta er brot á Stjórnarskránni og þetta er brot á lögum um ráðherraábyrgð……

GHH:              Já, já, það er eins og ég sagði í dag…

SG:                   …Það hlýtur að ganga framar einhverri venju.

GHH:              …Það er eins og ég sagði í dag sko, ég skal þá bara taka á mínar herðar öll brot allra fyrrverandi forsætisráðherra á Íslandi frá því að það embætti varð til. Og gott og vel en aðalatriðið í þessu er nú samt það að þetta er mikil sneypuför fyrir þá sem lögðu af stað með það fyrir að fá mig sakfelldan fyrir að hafa borið ábyrgð á hruninu. Vegna þess að þessi liður – hann hefur ekkert að gera með orsakir hrunsins. Hinir liðirnir – tveimur var vísað frá í upphafi –  eða fljótlega og þrír voru afgreiddir í dag með sýknu. Það voru hinir efnislegu liðir. Þetta er allt annars eðlis og þess vegna segi ég það: ég hef unnið stóran sigur í málinu miðað við þessa niðurstöðu og líka það að þó að þeir segi að ég hafi gerst sekur um vanrækslu með að halda ekki þessa fundi þá var hún nú ekki meiri en svo að þeir sjá ekki ástæðu til þess að refsa fyrir það.

SG:                   Nei, ertu….

GHH:              Og þeir dæma mér sennilega hæstu málsvarnarlaun í sögunni sem er líka til marks um það að þeir telja málatilbúnaðinn af okkar hálfu hafa verið málefnalegan og vel að honum staðið.

SG:                   Já, þú sagðir líka í dag að það hefði verið sakfellt fyrir eitt smáatriði.

GHH:             Já.

SG:                   Þetta smáatriði er formsatriði, sagðirðu, svokallað formbrot.

GHH:             Ég sagði það já.

SG:                   Stendurðu ennþá við það?

GHH:              Ja, ég átti eftir, ég  var ekki þá búinn að kynna mér þetta til hlítar en það blasir þannig við mér já, að þetta sé fyrst og fremst formbrot.  Menn gátu ekki fundið neitt í efnisatriðunum og þá koma þeir með þetta atriði. Vegna hvers gera þeir það? Ja, þeir nota þá staðreynd að þetta er mjög matskennt og teygja þetta, að því er mér sýnist og ég hef fullan rétt á því að halda því fram – þó ég hafi ekki verið áheyrandi að fundum dómaranna þarna – þeir teygja þetta þannig að maður eins og Steingrímur J. Sigfússon, sem þú ætlar að tala hérna við á eftir, maðurinn sem stendur á bak við þetta og hans félagar, bæði í VG og Samfylkingunni, fá þarna smá haldreipi til að afsaka alla þessa óhæfu sem þetta mál hefur verið.

SG:                   Já, við skulum fara nánar í það á eftir …….

GHH:              Og til þess að ég sé nú bærilega sáttur að þá er mér ekki gerð refsing og ég fæ þennan háa málskostnað og væntanlega gert ráð fyrir því að ég segi þá ekki neitt og bara uni glaður við mitt.

SG:                   Já, já…..

GHH:              En það ætla ég ekki að gera.

SG:                   Nei,  þetta er þín kenning á þessu. En af því að, við þurfum að staldra við þetta vegna þess að þetta er mikilvægt. Þú talar um þetta eins og þetta sé smáatriði, formsatriði sem þér finnst formbrot – þá langar mig að lesa það sem er sagt í dómnum um þetta: Sú háttsemi ákærða að láta farast fyrir að hlíta fyrirmælum 17. gr. Stjórnarskrárinnar um að halda ráðherrafundi sem lýst hefur verið hér að framan var ekki eingöngu til þess að brotin væri formregla heldur stuðlaði hún líka að því að ekki var á vettvangi ríkisstjórnarinnar mörkuð pólitísk stefna til að takast á við þann mikla vanda sem ákærða hlaut að vera ljós í febrúar 2008. Ef slík stefna hefði verið mörkuð og henni síðan fylgt eftir að skipulegan hátt má leiða að því rök að draga hefði mátt úr því tjóni sem hlaust af falli bankanna og enn fremur er líklegt að stjórnvöld hefðu þá verið betur undir það búin að taka afstöðu Glitnisbanka um fjárhagsaðstoð þannig að það hefði mátt greiða úr vanda þess banka á yfirvegaðri hátt heldur en gert var.

GHH:               Já, já. Sko…

SG:                   Þetta, þú getur ekki sagt að þetta sé…

GHH:              Nei, sko…

SG:                   …. formbrot eða smáatriði…

GHH:              … þetta er nákvæmlega…

SG:                   það er talað um það að ef þú hefðir gert það sem þú áttir að gera þá hefði verið minna tjón á bankahruninu og skaðinn ekki jafn mikill.

GHH:              Það vantar alveg að setja inn í þetta: í hverju átti þessi stefna að felast?  Hvað var það sem vantaði í það sem verið var að gera. Þetta er nákvæmlega sama meinlokan og kemur fram hjá þingmannanefndinni sem formúleraði þessar ákærur. Það segir ekkert um það. Það segir ekkert um það í hverju þessi stefna átti að felast, til hvers hefði hún leitt?

SG:                   Sko, þarna…..

GHH:              Þannig að þetta er bara…

SG:                   Þarna er náttúrlega verið að vísa til þess, eins og þú veist, af því þú ert búinn að lesa þetta, þarna er verið að vísa til þess að stefna Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks þegar þessi  ríkisstjórn var mynduð, var að hlúa að bönkunum, örva að útrás þeirra og gera þeim mögulegt að stækka og eflast og dafna. Sú stefna var enn við lýði árið 2008. Það er það sem er verið að tala um í þessum dómi.

GHH:              Það stendur hvergi í stefnuyfirlýsingunni að það eigi að örva vöxt bankanna eða neitt slíkt.

SG:                   Hvetja þá eða a.m.k. ýta undir ……

GHH:              Nei, nei, lestu nú bara stjórnarsáttmálann um þetta.

SG:                   Ég var að lesa þetta allt saman í dag.

GHH:              Já, já, það stendur, þar eru bankarnir teknir sem dæmi um að það eigi að hlúa að fyrirtækjum sem eru í útrás og reyna að hvetja þau til þess að vera með sínar höfuðstöðvar á Íslandi vegna þess ..

SG:                   Þarna er hins vegar komin upp að það átti að draga úr stærð bankakerfisins og kannski….

GHH:              Heyrðu, það mál er afgreitt í sérstökum ákærulið, Sigmar, ég er sýknaður af því að hafa hérna, hafa… ekki staðið mig í því…

SG:                   Ekki í þessu tilfelli, þeir halda þessu fram í …….

GHH:              Heyrðu¸þú varst að nefna stærð bankana, það var sérstakur ákæruliður, niðurstaðan í dag er skýr: ég er sýknaður af því atriði. En þarna er verið að tala um þessa fundi og ég er búin að margsegja það, ég fór eftir hefðbundnum venjum í því efni. Það má auðvitað segja sem svo, varðandi Glitni auðvitað hefði það verið fínt ef við hefðum haft meiri tíma til að vinna úr því máli. Það liggur alveg í augum uppi. En lestu líka minnihlutaálitið, þetta var 9:6 þessi dómur, eða 9:5 og 1 og það er alveg greinilegt að lögfræðingarnir eru nú ekkert allir sammála. Og í þessum 9 manna hópi þarna eru 2 sem komu nýir inn í hópinn og voru ekki með allan tímann. M.ö.o. þessir 2 hafa hugsanlega velt meirihlutanum þarna í þessum dómi. Þetta er allt saman til umhugsunar.

SG:                  Þetta eru vangaveltur hjá þér en það eru gerðar athugasemdir…..

GHH:             Bíddu aðeins. Þessi dómur er auðvitað endanlegur. Ég get ekki gert kröfur til þess að dómararnir  fari eitthvað að rökræða þetta við mig eða rökræða dóminn út á við. Ég get hins vegar lagt á borðið hér mínar vangaveltur og hvernig ég túlka þetta og hvað mér sýnist um þennan dóm. Og ég ætla bara að gera það.

SG:                   Já, já, algjörlega og hérna  má ég þá halda því til haga að athugasemdir dómsins í þessum ákærulið eru kannski talsvert alvarlegri og meiri heldur en þú hefur verið að segja. Það eru t.d.  gerðar athugasemdir við að það hafi ekki verið rætt um samráðshópinn  í ríkisstjórn, það var ekki talað um þessa pólitísku stefnumótun sem við vorum að fara í gegnum hér áðan. Icesave var ekki rætt sérstaklega í ríkisstjórn, ekki  fundur með bankastjórn Seðlabankans 7. febrúar, ekki yfirlýsingin um gjaldmiðlaskiptasamning við Norðurlöndin, þar m.a. skuldbatt ríkið sig til ákveðinna aðgerða. Ekkert af þessu var formlega rætt í ríkisstjórn….

GHH:              Í fyrsta lagi var það nú ekki skuldbinding heldur viljayfirlýsing en í öðru lag þá voru þessir hlutir allir ræddir á….

SG:                   A.m.k. ríkið tók að sér að gera eitthvað …

GHH:              Seðlabankinn tók að sér að gera ákveðna hluti, ríkið tók að sér að gera aðra hluti eða ætlaði að beita sér fyrir því. Allir þessir hlutir…..

SG:                   En af hverju…

GHH:              … voru ræddir á öðrum vettvangi, Sigmar, þeir voru ræddir á ýmsum öðrum vettvangi og…

SG:                   Finnst þér ekki  eftir á að hyggja…

GHH:               …og líka, þeir voru líka ræddir utan dagskrár á ríkisstjórnarfundum eftir atvikum. Ég get ekki nefnt þér nákvæmlega hvenær og hvar. Það var heilmikið rætt t.d. um þetta Icesave mál á milli mann þegar…

SG:                   En það er kannski talað um það að þetta þurfi…

 GHH:              Já, já.

SG:                   … að vera formlega. ..

GHH:              Já, já, ok, sko.

SG:                   Finnst þér ekki eftir á að hyggja þegar þú ert búinn að lesa þetta að það sé….

GHH:             Það má vel halda því fram að það hefði þurft að vera formlegra og  það gæti hafa þurft að vera það frá 1918 sko.  Við töldum ekki og höfðum ekki hugmynd um að nokkrum manni dytti í hug að fara með það fyrir Landsdóm hvernig að þessum málum var staðið og að mann hefði einhvern tíma órað fyrir því að maður væri að brjóta Stjórnarskrána  með þeim vinnubrögðum sem tíðkuðust. Mér datt það bara aldrei í hug. Venjulega vita menn nú af því ef þeir eru að brjóta lög eða tala nú ekki um Stjórnarskrána, en ekki í þessu tilfelli og þessir hlutir voru margræddir á hinum og þessum stöðum. En það má auðvitað segja sem svo – OK – ég meina auðvitað  hefði ég viljað hafa rætt þetta úr því að maður er sakfelldur fyrir það….

SG:                   Já, já, það…

GHH:              … Það var ekki það að menn vildu ekki ræða hlutina. Það gat að vísu verið hætta á því að einhverjir hlutir lækju út.

SG:                   Já, já, og …

GHH:              Það er ekki…

SG:                   …og það er gagnrýnt í dómnum líka að þið hefðuð ekki átt að…

GHH:              …það er ekki óþekkt fyrirbæri.

SG:                   Nei.

GHH:              En varðandi þetta að hlutirnir séu ekki ræddir í ríkisstjórn. Hvað má þá segja t.d. um Icesave samninginn sem Steingrímur J. Sigfússon og þeir gerðu, var hann ræddur í ríkisstjórn? Ja, a.m.k. var hann ekki ræddur þar að frumkvæði forsætisráðherra sem sá ekki samninginn áður en hann var lagður fram.

SG:                   En má ég spyrja þig…

GHH:              Bíddu, má ég klára aðeins þetta.

SG:                   Já.

GHH:              Varðandi hérna það nýjasta í þessu sem er meðalganga Evrópusambandsins í þessu máli ESA gegn Íslandi..

SG:                   Já, já.

GHH:               …Fyrir ESA dómstólnum, EFTA dómstólnum. Utanríkisráðherrann vissi þetta heillengi. Þetta  er  mikilvægt stjórnarmálefni, af hverju var þetta ekki lagt fyrir ríkisstjórn? Á að fara með hann fyrir Landsdóm út af því? Ég er bara að nefna þetta, þarna eru ný dæmi. Svo var náttúrlega annað mál…

SG:                   Heyrðu, en má ég þá spyrja þig af því við skiljum alveg punktinn þinn. En er það í sjálfu sér vörn fyrir þig að mögulega hafi einhverjir aðrir þá brotið gegn Stjórnarskrá? Það sem ég er kannski að reyna, er undirliggjandi hérna: eru menn ekki að skauta svolítið….

GHH:              Ég er bara að nefna þér það, nefna þér dæmi um það Sigmar…

SG:                   … létt fram hjá þeirri staðreynd að það fellur áfellisdómur í dag yfir því hvernig ríkisstjórnir í landinu hafa starfað?

GHH:               … Já, já, gott og vel, en ég er bara að sýna þér það að þetta er enn þann dag. Enn þann dag í dag hefur þetta verið tíðkað svona. Það er lagt í vald hvers ráðherra fyrir sig hvort hann kemur með mál fyrir ríkisstjórnina eða ekki og forsætisráðherrann  auðvitað hefur stjórn á því hvaða mál eru á dagskrá fundarins. Ég ætla að nefna þér annað mál sem er nú orðið dálítið gamalt  en varð ekki ekki að Landsdómsmáli en hefði getað orðið það. Það var þegar umræddur Steingrímur J. Sigfússon seldi jarðir sem ríkið átti án þess að hafa til þess heimildir Alþingis. Kirkjuferja og Kirkjuferjuhjáleiga í Ölfusi  að mig minnir á árinu 1990. Þarna var alveg rakið Landsdómsmál vegna þess að maðurinn ráðstafaði eignum ríkisins án þess að hafa til þess heimildir. Hvað gerðist: Sjálfstæðisflokkurinn kom til skjalanna og bjargaði honum ofan af króknum. Útvegaði h onum þær heimildir sem hann þurfti svoleiðis að hann gæti ekki, þyrfti ekki að sitja uppi með…

SG:                   Og er það þá bara rétt….

GHH:              Nei, nei, ég er bara að segja það…

SG:                   …ef hann gerði svona rangt átti þá Sjálfstæðisflokkurinn að skera hann niður úr snörunni?

GHH:              Sjáðu bara til, ég er bara að segja þér það…

SG:                   Þú ert að lýsa því kannski svolítið hvernig pólitíkin hefur virkað í gegnum tíðina…

GHH:              Ég er að segja þér það …

SG:                   … svona einhver samtrygging og …

GHH:              Þú leyfir mér ekkert að komast að …

SG:                   .. valdamakk.

GHH:              Má ég komast að núna?

SG:                   Gjörðu svo vel.

GHH:               Sko. Þetta Landsdómsmál er tilraun til þess, eða var tilraun til þess að breyta pólitíska kúltúrnum hérna á Íslandi. Það komst inn á þing alls kyns ofstækisfólk, eins og þetta fólk sem situr á þingi núna fyrir Hreyfinguna. Það eru hatursfullir einstaklingar bæði í VG og Samfylkingunni og þetta fólk náði saman um þetta Landsdómsmál og þar með var tilraun gerð til þess að hérna breyta stjórnmálakúltúrnum í landinu sem hefur nú alltaf verið svona frekar á vinsamlegum nótum. Menn hafa alltaf getað unnið saman þvert á flokka, unnið saman fyrir utan þingsalinn þó þeir væru að rífast inni í þingsalnum o.s.frv. o.s.frv. Ég er nú að gera mér vonir um að það takist ekki að breyta þessum kúltúr en auðvitað hefur þetta mál eitrað heilmikið andrúmsloftið í stjórnmálunum og á Alþingi, það vita allir.

SG:                   Þú talar sem sagt um að þetta mál sé frá upphafi pólitísk vegferð, pólitískt mál?

GHH:              Það hef ég margsagt.

SG:                   Já. Hvernig stendur þá á því að það ert þú og Sturla Böðvarsson sem leggið fram tillögu í þinginu um það að Rannsóknarnefnd Alþingis eigi að taka til starfa og í þeirri tillögu er beinlínis gert ráð fyrir því að Rannsóknarnefndin komi því til Alþingis hvort það eigi að sækja ráðherra til saka samkvæmt lögum um Landsdóm.

GHH:              Þetta er ekki rétt með farið hjá þér. Ég er stoltur af því að hafa haft…

SG:                   Þú lagðir fram þessa tillögu.

GHH:               … og formönnum annarra flokka. Ég er stoltur af því að hafa átt frumkvæði að þessari tillögu ásamt Sturlu Böðvarssyni…

SG:                  Þar var leiðin vörðuð.

GHH:             Bíddu nú rólegur. Það stendur í lögunum um Rannsóknarnefndina að um mál er varða lögin um ráðherraábyrgð þá fari samkvæmt lögunum um ráðherraábyrgð. Það var nú bara svo augljóst að það þurfti ekki einu sinni að setja það inn í lögin en við gerðum það nú samt.  En þar var enginn vegvísir að því að það ætti að fara í svona Landsdómsmál…

SG:                   Það stendur…

GHH:              … eins og gert hefur verið.

SG:                   … það stendur í greinargerðinni: Samhliða verður skýrslan birt opinberlega þ.e.a.s. skýrsla Rannsóknarnefndarinnar. Það er síðan hlutverk Alþingis að meta hvort tilefni sé til þess að ráðherrar sæti ábyrgð fyrir mistök eða vanrækslu í starfi.

GHH:              Já, já.

SG:                   Þið gerðuð m.ö.o. algjörlega ráð fyrir þeim möguleika að þetta gæti dottið ….

GHH:              Eða sko, eins og þetta mál æxlaðist nú og þróaðist þá var enginn vafi á því hvað bjó að baki hjá þessu fólki sem ég nefndi nú hérna áðan. Sko, það er sett á laggirnar þingmannanefnd, henni stýrir Atli Gíslason. Hann dregur … með sér alls kyns fólk í þessari nefnd sem skákar í því skjóli að hann sé svo góður hæstaréttarlögmaður og kannski var hann það nú einhvern tíma en hins vegar hérna er engin rannsókn gerð á málsatvikunum og allur málatilbúnaðurinn sem þarna er í þinginu er í skötulíki. Það var aldrei ætlun okkar Sturlu Böðvarssonar að þannig yrði staðið að málum. Eða að það yrði reynt að sigta út pólitíska andstæðinga – eins og gert var í þinginu – þegar niðurstaðan lá fyrir.

SG:                   En það að það kemur sakfelling í málinu að hluta til það hlýtur nú að réttlæta það að vegferðin fór af stað, er það ekki? Þegar menn eiga náttúrlega ….

GHH:              Nei, ég tel það ekki vera. Ekki miðað við það hvernig þetta mál allt saman liggur þegar spilin eru öll komin á borðið og það er þarna vægileg sakfelling án refsingar í lið sem hefur ekkert með hrunið að gera.

SG:                   Nei, en hvað finnst þér þá um að lesa t.d. í þeim ákæruliðum þar sem þú ert sýknaður, ekki síst í þeim ákæruliðum sem dregur það fram að þú hafir átt að draga úr stærð bankakerfisins, að þar færðu svona nokkuð harðar aðfinnslur hér og þar fyrir eitt og annað sem þú lést ógert.

GHH:               Sko, ég hef margsagt og sagði það í dag að auðvitað mátti ýmislegt betur fara. Ég hef aldrei haldið því fram að allt sem ég hafi gert meðan ég sat í ríkisstjórn hafi verið það eina rétta eða 100% rétt. Ég gengst við því en ég framdi ekki glæpi, ég braut ekki lögin. Hvað þá að ég hafi gert það af ásetningi eins og mér er gefið að sök. Það er bara fáránleg ásökun.

SG:                   Já. Þú kallaðir í dag eftir afsögn manna…

GHH:              Já.

SG:                   Hverjir eiga að segja af sér?

GHH:              Ja, ég mælist nú til þess að þeir menn sem hafa tekið á sig þá ábyrgð að hefja þetta mál, þetta gönuhlaup og þessa sneypuför, taki nú einu sinni ábyrgð á gerðum sínum. Og hverjir eru það þá, þú spyrð að því. Ja, það er nú fyrst og fremst höfuðpaurinn í málinu Steingrímur J. Sigfússon og síðan allir þeir sem geta rakið til sjálfs sín hluta af ábyrgðinni fyrir málinu. Ég ætla ekkert að nefna hérna  marga menn fleiri, þeir eru auðvitað mjög margir, Samfylking og annað sem eiga að hafa manndóm í sér til þess að horfast í augu við það…

SG:                   Og segja af sér?

GHH:              … að út úr þessu máli kom ekki það sem til stóð.

SG:                   Og eiga þessir menn að segja af sér?

GHH:              Það finnst mér. Það hefði ég gert í þeirra sporum.

SG:                   Já. En núna hrundi bankakerfið á þinni vakt. Heilt bankakerfi hérna yfir þjóðina með tilheyrandi skaða og voða fyrir alla og fjárhagslegu tjóni. Þú vildir ekki segja af þér út af því. Af hverju ættu að vera ríkari kröfur til pólitískra andstæðinga um að segja af sér út af þessu máli þegar þú steigst ekki til hliðar þegar bankakerfið hrundi?

GHH:              Nei, vegna þess að við vorum með plan um það hvernig ætti að bregðast við og hvernig ætti að vinna landið út úr þessari krísu sem hafin var og því miður þá hefur núverandi ríkisstjórn tafið það ferli allt saman…

SG:                   En af því að þú ert að kalla eftir…

GHH:              Já, leyfðu mér að segja það…

SG:                   Þú ert að kalla eftir  -þú skilur alveg punktinn – þú ert að kalla eftir ábyrgð.

GHH:               Sjáðu til. Hér hafa menn lagt mikið undir til þess að koma höggi á mig. Það er mjög hátt reitt til höggs til þess að koma höggi hér á einn einstakling og koma höggi á minn flokk. Þetta  högg geigar. Það misheppnast og eins og ég sagði áðan þá verður úr þessu sneypuför og hvernig væri nú að þeir einstaklingar sem bera ábyrgð á því reyndu nú einu sinni að horfast í augu við, við, við, við afleiðingar gerða sinna og tækju nú pokann sinn.

SG:                   Finnst þér það í alvöru alvarlegra að þú hafir verið dæmdur og þess að vegna eigi menn að segja af sér út af þeim málatilbúnaði frekar heldur en að þú hefðir átt að segja af þér þegar bankarnir hrundu hérna yfir þjóðina?

GHH:              Ekki snúa út úr.

SG:                   Ég er ekki að snúa út úr. Þú ert að tala um ábyrgð …

GHH:              Ekki snúa út úr fyrir mér.

SG:                   Nei, þú ert að tala um það að ráðherrar eigi að bera ábyrgð og þeir eigi að standa á bak við sannfæringu sína og víkja ef þeir gera mistök. Það hlýtur að mega líkja þessu tvennu saman.

GHH:              Bankahrunið kom ekki til skjalanna sem ávöxtur af einhverjum mistökum sem við höfðum gert.  Það var hérna í uppsiglingu ákveðinn tíma og það var vegna þess….

SG:                   Annað segir nú …

GHH:              … bankarnir voru alltof veikir.

SG:                   … skýrslan sem rannsakaði þetta.

GHH:              Nei, nei.

SG:                   Án þess að við förum nú í þá umræðu. Þú …

GHH:             Skýrslan segir fyrst og fremst var þetta bönkunum sjálfum að kenna en svo komu auðvitað utan að komandi faktorar og auðvitað…

SG:                   Og stjórnvöld líka,Geir. Þú getur ekki gert svona lítið úr því sem skýrslan….

GHH:              Heyrðu. OK. Hvað erum við að tala um? Erum við að tala um ábyrgð manna hérna núna eða ætlarðu að fara tala um…

SG:                   Ég er bara að líkja þessu saman af því að þú ert að…

GHH:               … eða ætlarðu að fara að tala um skýrslu Rannsóknarnefndarinnar?

SG:                   Nei, nei.

GHH:              Ég segi það, það var reitt hátt til höggs. Það var reynt að koma mér varanlega til hliðar, bæði í stjórnmálum og á opinberum vettvangi almennt. Það var reynt að koma höggi á Sjálfstæðisflokkinn að hann biði þess aldrei bætur. Þetta  misheppnast allt. Þetta geigar allt. Þetta eru klámhögg og fólk á að horfast í augu við það og taka pokann sinn, þeir sem á annað borð vilja kannast við einhverja ábyrgð á sínum  gerðum.

SG:                   Stutt í lokin. Ef þú ferð með þetta mál fyrir Mannréttindadómstól Evrópu eins og þú hefur  talað um að gerist mögulega, á hvaða forsendum yrði það þá?

GHH:              Ja, þá myndi ég vilja láta kanna það og fara yfir það hvort það stenst að sakfella á þeim grunni sem hér er gert. Það er nú yfirleitt það sem gerist við slíka yfirferð hjá Mannréttindadómstólnum. Stenst þetta sem hér var gert? Og þá í leiðinni: Stenst málsmeðferðin sem Landsdómur beitti sér fyrir í upphafi og var að mínum dómi algjört klúður bæði hjá Alþingi, saksóknara Alþingis, Landsdómi sjálfum og dómsmálaráðuneytinu á þeim tíma. Þetta myndum við allt láta fara yfir.

SG:                   Já, þetta ætlið þið að skoða og það kemur þá í ljós síðar hvort þið farið í þá vegferð. Ég þakka þér fyrir að koma í Kastljós, Geir.

Lengd viðtals: 00:19:09

Mér hefur sýnst umræðan um það sem fyrrum forsætisráðherra Íslands sagði eftir að dómur féll út og suður og þrátt fyrir að upptökur séu aðgengilegar á vefnum eru ekki allir á sama máli um hvað hann sagði. Því hef ég ákveðið að birta hér viðtölin við hann sem sjónvarpað var um kvöldið, í þessari viðtalið á Stöð 2, í þeirra næstu viðtalið í Kastljósi. Ræða hans úr tröppunum í Þjóðmenningarhúsinu er aðgengileg á vef RÚV.

STÖÐ 2 – ÍSLAND Í DAG

23. apríl 2012

Þorbjörn Þórðarson (ÞÞ) ræðir við Geir H. Haarde (GHH), fyrrverandi forsætisráðherra.

Þorbjörn Þórðarson:

Gott kvöld og verið velkomin í Ísland í dag. Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, er fyrsti ráðherra í heiminum sem dreginn er til ábyrgðar fyrir vanrækslu í tengslum við bankahrunið 2008. Það var því í reynd sögulegur dagur í dag er hann var sýknaður af þremur ákæruliðum af fjórum í Landsdómi í Þjóðmenningarhúsi en sakfelldur fyrir hirðuleysi og brot á 17. gr. stjórnarskrárinnar, fyrir að hafa látið hjá líða að halda fundi í ríkisstjórn þegar hann var forsætisráðherra, þegar honum mátti vera vandi íslensku bankanna ljós. Geir Haarde er gestur okkur í dag.

ÞÞ                  Vertu velkominn í Ísland í dag, Geir.

GHH             Þakka þér fyrir.

ÞÞ                   Mig langar að byrja að ræða við þig bara svona á mannlegu nótunum, af því að þú… þegar þessi niðurstaða lá fyrir, þá varstu sýnilega mjög reiður og ósáttur þegar þú ræddir við þessa fjölmiðlamenn. Þú varst í geðshræringu, eðlilega, enda mikið áfall að vera ekki sýknaður af öllum fjórum. Geturðu sagt mér nákvæmlega, svona, hvernig þér líður núna eftir að þér hefur runnið reiðin, a.m.k. að hluta.

GHH                Jájá. Sko, þetta er nú þannig að þegar maður er búinn að vera lengi í pólitík, að þá veit maður að maður þarf alltaf að búast við því að hið óvænta geti gerst eða verri kosturinn verði ofan á ef það eru tveir í boði. Þess vegna var ég búinn að undirbúa mig undir tvo kosti: annars vegar þann að ég fengi sýknu af öllum atriðum, eins og ég reyndar átti von á, og hins vegar það að það kæmi sakfelling á nákvæmlega þessum lið. Og þess vegna var ég með hvort tveggja á hreinu. Ég vissi ekki náttúrulega um ýmis svona smáatriði en ég, hérna, var semsagt undir þetta búinn. En, sko, það verður að hafa þetta í huga, að málið hér byrjar með sex ákæruliðum. Tveim var vísað frá fyrir nokkru síðan. Í dag var verið að fjalla um fjóra ákæruliði. Það var tveim efnislegum vísað og í dag var kveðinn upp dómur um það að ég væri saklaus af þremur öðrum efnisliðum. Það er semsagt bara einn liður, sem að ég leyfi mér að kalla lið sem lýtur að formsatriðum, sem að ég er sakfelldur. Það segir reyndar í dómnum að það hafi verið stórfellt brot eða stórfelld vanræksla en eigi að síður er mér ekki dæmd nein refsing. Og ef þetta var stórfelld vanræksla að halda ekki nógu marga ríkisstjórnarfundi og bóka ekki nógu mikið á þessum fundum, hvernig getur það þá verið að maður þurfi ekki að sæta einhverjum refsingum fyrir það?

ÞÞ                   Það er náttúrulega rökstutt sérstaklega í dómsniðurstöðunni hvers vegna…

GHH              Jájá, það er rökstutt með því að ég sé 61 árs gamall og það er auðvitað alveg fjarstæðukennt.

ÞÞ                   En það er ekki…

GHH              En, sko, málið er það að hérna, að það er engu líkara, eins og ég var að segja þarna í dag, að dómararnir hafi viljað ná þarna einhverri pólitískri málamiðlun gagnvart því fólki á Alþingi sem að stóð fyrir þessu upphlaupi sem þetta mál er og þessu gönuhlaupi sem að þetta mál allt saman hefur reynst vera.

ÞÞ                   En trúirðu því í hjarta þínu, Geir, að það sé raunveru…

GHH              Ég trúi…

ÞÞ                   Má ég, sko, bara aðeins…

GHH              Já, fyrirgefðu. Jájá.

ÞÞ                   Trúirðu því að það sé raunverulega ástæðan? Af því að þegar maður skoðar nú hvaða dómarar þetta standa að baki, þetta eru dómarar í hæstarétti Íslands, sem eru skv. stjórnarskrá… eiga eingöngu að láta réttarheimildir ráða för, ekki pólitík. Trúirðu því virkilega að það sé ba… að það sé málið?

GHH               Skoðum þetta aðeins betur. Það eru níu dómarar af fimmtán sem vilja sakfella fyrir þennan lið. Allir fimmtán dómararnir vilja sýkna fyrir þessa þrjá liði. Ég… Mér býður í grun – auðvitað veit ég ekkert hvað mönnum hefur farið í milli þarna í dómnum – að þeir hafi viljað kasta einhverju svona… einhverju akkeri til þeirra sem að stóðu fyrir þessu máli en gera það þannig að ég mætti, eins og kallað er, vel við una, þ.e.a.s. ég fengi ekki refsingu, ég fengi hæstu málsvarnarlaun dæmd sem um getur á Íslandi og ég myndi þar með ekki segja orð við því. Það er misskilningur, sko. Og í þessum níu dómarahópi eru tveir dómarar sem að komu inn í réttinn, semsagt, undir meðferð málsins. Það urðu þarna dómaraskipti og það munar akkurat um þessa tvo. Nú ætla ég ekkert að segja að það hafi skipt máli en ég er bara að benda á að þetta er staðreynd.

ÞÞ                   En ertu ekki… Er ekki samt ómálefnalegt að fara í þessa hluti fremur en að skoða bara þau rök sem eru notuð í dómsniðurstöðu og reyna að átta sig á þeim og kannski svara þessu af örlítið meiri einlægni?

GHH               Sko, ég skal segja þér það, að ég er nú eldri tvævetur. Og þó að ég sé nú ekki lögfræðingur að mennt, að þá þekki ég lyktina af pólitík þegar að hana rekur á mína fjöru. Og því miður, að þá held ég að dómstóllinn þarna hafi látið sig hafa það, að ganga þarna pólitískra erinda í þessu máli. Og það er alveg ömurlegt ef að það er tilfellið. Og það er svona á þessu stigi mín niðurstaða í þessu. En aftur á móti verð ég samt sem áður að segja það, að ef maður horfir á öll efnisatriðin, ef maður horfir á hvernig niðurstaðan í þessu máli var, þá er ég auðvitað sigurvegari málsins; ég vann málið. Ég er annað hvort sýknaður eða ákærum er vísað frá hvað varðar fimm atriði og svo er þetta litla atriði sem er dæmt án refsingar. Og svo þessi háu málsvarnarlaun sem skipta auðvitað alltaf máli, það er alltaf litið til þeirra, hver borgar sakarkostnaðinn þegar verið er að gera upp, sko, hvernig mál kemur út á endanum.

ÞÞ                   Það er rétt. Það er náttúrulega tekið fram í dómsorði meirihlutans, að þú hafir verið sýknaður af alvarlegustu brotunum…

GHH             Það er einmitt málið.

ÞÞ                   Það er tekið fram skýrum orðum. En hins vegar er rökstuðningur fyrir þessari sakfellingu, 17. gr. stjórnarskrárinnar, býsna ýtarlegur. Og þar er m.a. áréttað sérstaklega að með því að þegar þér átti að hafa verið aðsteðjandi vandi bankanna ljós í febrúar 2008, að hafa ekki brugðist við með nægilega öflugri stefnumörkun pólitískt og upplýsa þinn meðráðherra, ráðherra bankamála, Björgvin G., við. Þá hafirðu einnig… ekki bara brotið formreglu, þú hafir einnig brotið efnisreglu, af því að þú stuðlaðir ekki að því að á vettvangi ríkisstjórnarinnar væri mörkuð pólitísk stefna til að bregðast við vandanum, eins og hann var þarna í febrúar 2008. Er þetta ekki eitthvað sem þú þarft að horfast í augu við?

GHH              Þetta er bara nákvæmlega sams konar málflutningur og kom út úr þingmannanefndinni. Það er sagt: það þurfti að gera eitthvað. Þarna segir: það þarf að móta pólitíska stefnu. Hver átti hún að vera? Því er ekkert svarað.

ÞÞ                   Að upplýsa ráðherra bankamála.

GHH              Hvað átti að… Hvað átti að felast í þeirri stefnu og til hvers hefði hún leitt? Ég meina, þarna er bara verið að stilla upp nýjum spurningum. En „pointið“ í þessu er það… Aðalatriðið í þessu er það, að þetta er mjög matskennt. Þetta ákvæði í stjórnarskránni og þetta ákvæði í lögunum um ráðherraábyrgð, þetta eru mjög matskenndir hlutir. Og dómararnir teygja þetta eins langt og þeir geta til þess að ná fram niðurstöðu sem að við heyrum núna að Steingrímur J. Sigfússon, Þór Saari og allt þetta fólk telur sig geta unað við.

ÞÞ                   En það kemur líka, eins og kom fram í fréttum okkar áðan, þá er töluverð gagnrýni sett fram einmitt á það að það hafi ekki legið fyrir áætlun til að bregðast við og hefði verið hægt að nota til að bregðast við, t.d. þegar þessi uppákoma verður í lok september varðandi Glitni banka. Þú verður að… Geir, er það ekki… er það ekki hægt að, burtséð frá ákæruliðunum á hendur þér…

GHH              Vertu nú aðeins rólegur, sko hérna… Ég hef margsagt það, ég sagði það í minni yfirlýsingu í dag: Auðvitað er það svo, þegar maður horfir til baka, að það var ekki allt kannski 100% hárrétt sem gert var, auðvitað var ýmislegt sem mátti betur fara ef menn hefðu haft betri tíma. En þegar að bankakreppa skellur á, þá hafa menn nú yfirleitt aldrei neinn tíma til að liggja í einhverjum miklum vangaveltum. Auðvitað hefði það allt saman verið miklu betra ef við hefðum haft tíma til þess að fara betur yfir þetta. Ef að t.d. allir ráðherrarnir í ríkisstjórninni hefðu verið á Íslandi og við hefðum getað kallað þá til o.s.frv. o.s.frv.

ÞÞ                   Vegna veikinda utanríkisráðherra.

GHH             Varðandi þarna Glitni…

ÞÞ                   [ógreinilegt] veikinda utanríkisráðherra.

GHH              Já, ég er t.d. að tala um það. En það voru ýmsir ráðherrar í burtu. Þetta var bara nokkrum dögum áður en að þingið átti að koma saman og þá eru ráðherrar að sinna alls kyns erindum erlendis.

ÞÞ                   En finnst þér sjálfum sem fyrrverandi forsætisráðherra, af því að það var… var það ekki fréttum okkar áðan, þarna þessi tilvitnuðu orð varðandi þessa atburði varðandi þessa Glitnishelgi. Er ekki dálítið sérstakt að ráðherra bankamála hafi frétt á sunnudegi, daginn fyrir þjóðnýtingu Glitnis, að hún stæði yfirleitt til? Er það ekki dálítið sérstakt?

GHH              Sko. Þá kem ég að því sem ég hef nú margfarið yfir, að… og ef þú vilt endilega fara að ræða einhver einstök atriði úr þessu í staðinn fyrir að ræða það sem að var verið að gera… var að gerast hérna í dag, þ.e.a.s. uppkvaðning þessa dóms. Það er þannig í samsteypustjórnum á Íslandi, að þær byggja mikið á samstarfi formanna flokkanna eða, ef að þeirra nýtur ekki við, að þá einhverra sem að þeir tilnefna. Það var allt eðlilegt í þeim efnum milli mín og formanns Samfylkingarinnar og Samfylkingin réði því hvernig hún hagaði sínum málum, við réðum því hvernig við höguðum okkar málum. Þetta er bara mjög gömul venja í samsteypustjórnum á Íslandi, alveg eins…

ÞÞ                   Þetta var hjá formanni Samfylkingarinnar.

GHH              … og tilhögun ríkisstjórnarfunda er bara, sko, áratugahefð fyrir. Ég held að meira að segja að það sé viðurkennt í dómnum, að það sé mjög löng stjórnarfarsvenja að haga hlutum með þeim hætti sem þarna var gert. En svo segja þeir: ja, en það var samt ekki… dugar ekki til. Það varð samt að halda einhverja fundi o.s.frv.

ÞÞ                   Hefurðu áhyggjur af því að það gleymdist að þú – eins og þú áréttar sjálfur auðvitað – þú varst sýknaður af þremur alvarlegustu ákæruliðunum, eins og reyndar meirihluti landsdóms tekur fram í dómsorðinu, dómsniðurstöðunni…

GHH              Jájá. Jájá. Já, það fer eftir því hvað menn eins og þú tala mikið um síðasta atriðið og minna um hitt.

ÞÞ                  Já, en það, ég ætlaði nú einmitt að spyrja þig út í það atriði. Telurðu að… Hefurðu áhyggjur af því að – af því að það er hægt að rífast endalaust um þessa niðurstöðu og þú ert eðlilega mjög ósáttur – hefurðu áhyggjur af því að umræðan um þessa sakfellingu – nú erum við með Guðna Th. Jóhannesson, hérna, hér áðan og hann var nú að benda á að þetta væri kannski lítilfjörlegra en menn lögðu upp með.

GHH              Já.

ÞÞ                   Ég held að það sé með sanngirni hægt að halda því fram. En hefurðu áhyggjur af því að þetta verði þér í óhag til lengri tíma vegna þeirrar staðreyndar að það er býsna harkalegt orðalag þarna í dómnum um vanrækslu?

GHH              Nei, ég held að… Sko, þegar að lögfræðingar munu núna leggjast yfir þennan dóm og greina hann til hlítar, að þá er ég nú ekki viss um að niðurstaða þessara níumenninga í dómnum verði nú talin hin endanlega rétta. Og það er auðvitað allt rétt sem Guðni Jóhannesson sagði hérna áðan: Það var lagt upp með það að finna aðilann, sökudólginn í þessu bankahruni. Var það forsætisráðherrann? Út úr þessu máli hefur komið að svo er ekki. Ég meina, það stendur ekkert eftir í þessu máli sem lýtur að bankahruninu. Þessir ríkisstjórnarfundir og þetta sem verið er að fjalla um í kringum það höfðu bara ekkert með hrunið að gera. Þeir voru ekki orsökin að hruninu. Og hvort það var rætt meira eða minna á ríkisstjórnarfundum – menn ræddu alls kyns hluti innan og utan funda. En ætlarðu að segja mér að það hafi verið orsökin fyrir bankahruninu? Það bara stenst ekki.

ÞÞ                   Hvað með… Núna sat ég allar þessar skýrslutökur og sumir hafa haldið því fram að skýrslutakan yfir Davíð Oddssyni hafi verið þér mest í óhag af öllum sem báru þarna vitni. Ertu sammála því?

GHH                Neinei, ég er ekkert sammála því. Ég held því fram reyndar að… Ég held reyndar að nær því öll vitnin sem þarna komu hafi vitnað mér í hag efnislega.

ÞÞ                   Hann sagði að fundargerð… reyndar af þeim ákærum sem þú varst sýknaður [af]. Hann hélt því samt fram að fundargerðirnar og starf samráðshóps um fjármálastöðugleika hafi ekki verið nægilega markvisst.

GHH               Jájá.

ÞÞ                   Hann sagði það.

GHH              Hann sagði það.

ÞÞ                   Og hann var býsna gagnrýninn. Hann sagði að þú hefðir getað gert eitthvað og með því vildi hann gefa í skyn, fannst mér, að þú hafir ekki gert nóg.

GHH              Hann sagði það við fréttamenn á eftir en ég man ekki til þess að hann hafi sagt það við dómarana. En þetta skiptir nú engu máli, sko, hvað einstakir… hvað einstakir menn sögðu.

ÞÞ                   Hvernig leið þér þá að vera… Kannski að ég spyrji, hvernig leið þér samt að – þú varst varaformaður þegar hann var formaður Sjálfstæðisflokksins – hvernig leið þér að vera í þeirri stöðu þarna að formaður Sjálfstæðisflokksins er að bera vitni í máli þar sem þú ert ákærður og …

GHH                Já, fyrrverandi formann.

ÞÞ                   … yfir höfði þér fangelsisvist og hann er að segja að fundirnir hafi…

GHH                Nei, veistu það, ég ætla ekki að tala við þig um hvað einstakir menn sögðu þarna í dómi. Ég tel að þeir hafi allir meira og minna staðfest minn framburð, þ.e.a.s. þeir hafi allir meira og minna haldið því fram, að það sé ekki hægt að kenna mér um það sem gerðist þarna, mér persónulega. Og það á við um hann og það á við um marga aðra. Eini maðurinn sem hélt einhverju öðru fram var Steingrímur J. Sigfússon, sem að var einn af ákærendunum í málinu og gat þess vegna ekki verið vitni – og það var auðvitað fáranlegt af saksóknara Alþingis að kalla hann til sem eitthvert vitni. Og meira að segja hann sagði, eins og ég sagði niðri í Þjóðmenningarhúsi í dag: Ja, ég sá nú aldrei fyrir að bankarnir þrír myndu allir fara á hausinn. Sko, þetta mál er pólitískt. Þetta mál á rætur að rekja til, hérna, þess að Vinstri grænir og ákveðinn hluti af Samfylkingunni og svo auðvitað ofstækisfólkið í Hreyfingunni vill finna einhvern sökudólg eða sökudólga upphaflega. Þetta er hápólitískt mál og á bak við þetta stendur fyrst og fremst Steingrímur J. Sigfússon. Hann er sá sem að mesta ábyrgð ber í þessu máli og hans, hérna, lautinant í þessu, hans liðsforingi í málinu er síðan Atli Gíslason. Ætla þessir menn núna að sitja og horfa á það sem að Guðni Jóhannesson lýsti svo ágætlega, að þetta mál er að engu orðið, þetta er sneypuför hjá þessum mönnum? Ætla þeir svo bara að sitja og láta eins og ekkert hafi í skorist?

ÞÞ                   Ja, þú ert sakfelldur fyrir einn ákærulið af fjórum [hlær].

GHH              Ekki fyrir það að hafa orsakað hrunið eða hafa neitt, hérna, haft… Sko, ég er sakfelldur fyrir lið sem að, hérna, kemur ekkert ástæðum hrunsins við. Og þar að auki er sakfellingin svo óvægileg að það er ekki einu sinni refsað.

ÞÞ                   En geturðu ekki horft í gegnum… horft á þetta hlutlægt, bara litið á… Ja, það var aðdragandi að þessu máli, sem er pólitískur. Það mat þitt er rétt. En síðan eru það dómarar í hæstarétti sem að dæma í málinu. Geturðu ekki horft frekar bara hlutlægt á niðurstöðu, hérna, meirihluta landsdóms og sagt, hérna: Ég hefði getað staðið mig betur, það er alveg rétt sem kemur þarna fram en…

GHH               Heyrðu, sko, það gátu allir…

ÞÞ                   … er ekki vott… Það sem ég er að kalla kannski eftir er að… Gerirðu ekki greinarmun á ákvörðun um málshöfðun, sem að var pólitísk, en síðan ertu með sakamál og allar grunnreglur réttarfars sem eru viðhafðar í þessu máli. Er ekki munur þarna á milli?

GHH               Þetta byggist allt á mati. Þetta eru svo matskenndir þættir að dómararnir beita sínu persónulega mati í þessu máli. Og þeir eru ekki sammála. Það er 9-6 og af þessum níu eru tveir nýir sem koma seint inn í málið. En, sko, auðvitað er þetta þannig, að málið byrjar sem hápólitískt og er það auðvitað allan tímann. En það er rétt sem Guðni sagði hérna, að ef mönnum… ef það vakti fyrir fólki að ná fram sakfellingu fyrir að hafa kallað fram hrunið, þá hefur það algjörlega mistekist. Og ætla þá þessir menn, sem hafa kallað fram allan þennan kostnað, allt þetta mál – burtséð frá því sem þetta hefur þýtt fyrir mig og mína fjölskyldu – ætla þeir þá bara að sitja þarna eins og fínir menn og láta eins og ekkert sé? Þeir eru búnir að fá löðrung frá landsdómi fyrir þetta mál.

ÞÞ                   Þeir eru búnir að svara því að þeir ætla ekki að reyna(?) að gera það. En þú varðst fyrir nokkrum heilsubresti í hruninu og …

GHH              Já, það kemur nú ekki þessu máli neitt við.

ÞÞ                   Nei. En mig langar svona bara að spyrja þig: Þú hefur gengið í gegnum þessi erfiðu tímamót í lífi þínu að glíma við þá baráttu, í þínu einkalífi, og svo þetta í hinu opinbera lífi. Ertu, svona, léttur þrátt fyrir allt?

GHH              [hlær] Sýnist þér það ekki? Ég, hérna… Sko, ég lenti í veikindum – það gerðist í ársbyrjun 2009 – en ég fór í gegnum þau. Ég fékk mjög góða…

ÞÞ                   Þú hefur náð fullri heilsu?

GHH              Jájá. Ég fékk mjög góða hjálp við það. Og af því að þetta greindist svo snemma, þ.e.a.s. krabbamein í vélinda, að þá… þá held ég að það mál sé leyst. Auðvitað veit maður það aldrei fyrir víst en ég geri ráð fyrir því.

ÞÞ                   Þú hefur náð fullri heilsu.

GHH              Það er eitt mál. En svo höfum við náttúrulega haldið áfram með okkar líf, ég og mín fjölskylda allan þennan tíma. Það eru tvö ár núna úr lífi mínu sem hafa farið í þetta ömurlega mál. Og þar sem ég hef setið þangað til í dag og eiginlega ekki sagt orð. Ég var nú búinn að lofa ykkur öllum að ég myndi koma að tala við ykkur þegar dómurinn félli. En lífið heldur áfram, sko. Hérna, við erum bæði búin að halda upp á okkar sextugsafmæli, við hjónin. Tvö af börnunum okkar voru að gifta sig í fyrra. Við erum búin að vera að skíra tvö barnabörn. Við eigum silfurbrúðkaup bráðum og svona gengur þetta fyrir sig, sko. Þannig að við höfum ekki látið þetta á okkur fá. Og ef einhver hefur haldið það, að það væri hægt að kýla mig kaldan eða koma mér í þunglyndi með svona löguðu, þá er það bara algjör misskilningur. Ég hef aldrei verið sprækari.

ÞÞ                   Ég ætlaði að spyrja þig einmitt að þessu: Hvað tekur nú við? Þetta er eðlilega mikill mann… mikið högg fyrir mannorðið að fá þessa niðurstöðu, þrátt fyrir að þú sért sýknaður af öllum stærstu ákæruliðunum [ógreinilegt]. Hvað tekur við núna?

GHH               Sko. Í mínum huga hefur þetta mál fyrst og fremst snúist um heiður minn persónulega. Og ég tel að hann standi óhaggaður eftir þessa niðurstöðu, miðað við það sem að hefði getað… miðað við það sem hefði getað orðið. Ég tel að það hafi ekki tekist að ræna mig mannorðinu með þessu, þó að það hafi verið þarna ýmsir aðilar sem að höfðu það að markmiði að koma mér út úr opinberu lífi…

ÞÞ                   En hvað tekur við?

GHH              … í eitt skipti fyrir öll. Og náttúrulega að koma Sjálfstæðisflokknum ofan í… ofan í kjallara. Ég veit ekkert hvað tekur við. Ég hef ekki tekið neinar ákvarðanir um það.

ÞÞ                   Þú hefur starfað stærstan hluta þíns ferils í stjórnmálum. Sérðu fyrir þér að það sé möguleiki á einhvers konar endurkomu, í hvaða mynd sem það kann að [ógreinilegt]?

GHH              Nei, veistu það, ég hef haft bara um allt aðra hluti að hugsa upp á síðkastið og ekkert verið að pæla í því. Það er nú sem betur margt gott fólk á ferðinni innan Sjálfstæðisflokksins, hann er í góðum höndum, ég hef engar áhyggjur af honum. Og ef ég get eitthvað hjálpað þeim, þá auðvitað hef ég og er áfram reiðubúinn til þess. En ég hef engin áform um að… um að snúa aftur í pólitík. Ég hef ekki nein slík áform, a.m.k. ekki í augnablikinu.

ÞÞ                   Þú nefndir á blaðamannafundinum, að þið Andri ætlið að fara yfir hvort það væru skilyrði til að kæra þetta til mannréttindadómstóls Evrópu. Það er reyndar gríðarlega þungur málaþungi þar og aðeins lítið brotabrot af málunum sem eru kærð komast að þar. Er komin einhver niðurstaða í það?

GHH              Neinei. Þetta var nú bara að gerast núna í eftirmiðdag. En við munum að sjálfsögðu fara yfir þetta og það er engin spurning um það að ef að það er einhver skynsamlegur möguleiki að gera það, þá hefði ég viljað láta á þetta reyna vegna þess að mér er misboðið með þessum dómi, algjörlega misboðið. Og mér er líka misboðið með öllu klúðrinu sem var í þessu máli til að byrja með þó maður hafi nú látið gott heita. Mér var neitað um verjanda í heilan mánuð. Það dróst óhemju lengi eða alltof lengi að skipa saksóknara. Og svo voru þarna undirmál milli landsdóms, dómsmálaráðuneytisins og saksóknarans þegar var verið að reyna að breyta lögunum sem að gilda um þennan dómstól. Ég meina, þetta er ekkert gleymt. Og allt þetta verður lagt fyrir mannréttindadómstólinn ef að við förum með málið þangað.

ÞÞ                   Mig langar að spyrja þig, svona að lokum, vegna þess að það kom upp þessi tortryggni sem var í samstarfinu á milli þessara flokka vegna, ja, m.a. formanns bankastjórnar Seðlabankans. Ingibjörg Sólrún er búin að segja þetta. Hún er búin að segja þetta opinberlega, að það var vantraust. Ef þú hugsar til baka núna, verandi með þessa sýknu í þessum þremur og sakfellingu í fjórða ákæruliðnum, hvað hefðirðu viljað gera öðru vísi?

GHH              Það kemur nú ekkert þessu… fyrri hlutanum af þinni spurningu við. En þegar maður veit það sem að… það sem að maður núna veit um það sem að gerðist þarna, þá er náttúrulega eitt og annað sem að maður auðvitað getur sagt við sjálfan sig að það hefði verið betra ef maður hefði gert þetta. En allir… Þetta eða hitt. En allir sem að voru að vinna að máli hér á vegum íslenska ríkisins gerðu sitt besta á grundvelli þeirra upplýsinga sem þeir þá höfðu. Það eru ótal aðilar úti í heimi, bandaríski Seðlabankastjórinn, breski Seðlabankastjórinn, fullt af fullt af aðilum sem að hafa viðurkennt eftir á að þeir sáu ekki þessa kreppu koma. Og að gera þá kröfu að við ættum að hafa séð hana eitthvað frekar eða fyrr en aðrir er náttúrulega alveg út í hött. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, sem við höfum nú átt mjög gott samstarf við, sem að ég, hérna, beitti mér fyrir á sínum tíma, er búinn að gefa út skýrslu, sem er heiðarleg skýrsla og tilraun til þess að útskýra: Af hverja sáu þeir ekki kreppuna 2008 koma? Hvað var það sem að fór úrskeiðis? Við erum nefnd sem dæmi um það, að þeir hafi gefið okkur ranga ráðgjöf og rangar upplýsingar.

ÞÞ                   Geir Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra. Þakka þér kærlega fyrir að vera með okkur í Íslandi í dag og gangi þér vel í þínum störfum.

GHH              Þakka þér fyrir það.

Lengd viðtals: 00:19:25

Í tilefni þess að í gærkvöldi samþykkti félagsfundur Dögunar umsóknir þriggja stjórnmálasamtaka; Hreyfingarinnar, Borgarahreyfingarinnar og Frjálslynda flokksins, ætla ég að birta hér grein sem ég skrifaði fyrir blaðið Reykjanes og sem komu út fyrr í mánuðinum. Með inngöngu þessara þriggja afla eru félagar í Dögun orðnir um 2187 talsins!

***************************

Fyrir stuttu voru stofnuð ný stjórnmálasamtök sem ætla sér stóra hluti. Að þeim standa fjölmargir einstaklingar sem og Hreyfingin, Borgarahreyfingin og Frjálslyndi flokkurinn. Við erum sammála um ákveðin grunngildi sem við viljum byggja á og við teljum okkur eiga erindi. Við viljum nefnilega breytingar. Á stofnfundi Dögunar – samtaka um réttlæti, sanngirni og lýðræði, var kjarnastefna, byggð á grunngildunum samþykkt en frekari stefnumótun mun fara fram í málefnahópum þar sem allir eru velkomnir.

Þau mál sem við munum leggja höfuðáherslu á og mynda kjarnastefnuna eru:

Öflugar aðgerðir í þágu heimila


Leysa verður skuldavanda heimilanna með róttækum hætti og bæta aðstöðumun almennings gagnvart fjármálavaldinu. Leita skal lausna á forsendum lántakandans frekar en lánveitandans. Við viljum tafarlaust afnám verðtryggingar á neytendalánum og almenna leiðréttingu húsnæðislána. Þá viljum við að lágmarks framfærsluviðmið verði lögfest og að vextir í landinu verði hóflegir.

Lýðræðisumbætur – Ný stjórnarskrá


Ný stjórnarskrá fólksins komi sem allra fyrst til þjóðaratkvæðis. Við teljum frumvarp Stjórnlagaráðs mikilvægt skref í átt til virkara lýðræðis og að þjóðin eigi að fá að kjósa um það. Við leggjum sérstaka áherslu á að tryggja tafarlaust með lögum eftirfarandi rétt almennings: Persónukjör samhliða flokkakjöri. Kjósendur hafi rétt til að kjósa framboðslista eða einstaklinga, jafnvel þvert á framboðslista. Þjóðaratkvæðagreiðslur óski 10% kjósenda þess. Íbúar kjördæma eða sveitarfélaga geti átt frumkvæði að atkvæðagreiðslu um sameiginleg hagsmunamál svæðisins óski 10% kjósenda þess. Sjálfstæði sveitarfélaga verði aukið og nálægðarreglan í heiðri höfð. Ákvarðanir verði teknar á því stjórnsýslustigi sem næst er málinu sjálfu.

Skipan auðlindamála og uppstokkun á stjórn fiskveiða


Orkufyrirtæki verði í eigu ríkis og / eða  sveitarfélaga og nýting allra náttúruauðlinda til sjávar og sveita skal vera sjálfbær. Auk þeirra breytinga sem ný stjórnarskrá að forskrift Stjórnlagaráðs hefur í för með sér fyrir skipan auðlindamála er nauðsynlegt að stokka upp stjórn fiskveiða frá grunni. Tryggja þarf aðskilnað veiða og fiskvinnslu og að jafnræði ríki meðal landsmanna við nýtingu á sameiginlegum fiskveiðiauðlindum. Hámarka skal arð þjóðarinnar af auðlindum hennar. Virða skal álit Mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Allur ferskur fiskur skal seldur á fiskmörkuðum.

Siðvæðing stjórnsýslu og fjármálakerfis


Bæta ber siðferði og auka gegnsæi í stjórnmálum, stjórnsýslu og fjármálakerfinu. Nauðsynlegt er að þessir aðilar vinni eftir skýrum siðareglum. Lög verði yfirfarin með því markmiði að fyrirbyggja spillingu og herða viðurlög við henni. Tryggður verði aðgangur almennings að öllum gögnum sem opinberir aðilar safna eða standa straum af. Þann aðgang má aðeins takmarka með lögum í lýðræðislegum tilgangi, svo sem til að tryggja persónuvernd. Komið verði í veg fyrir óeðlileg völd sérhagsmunaaðila og skilið á milli stjórnmála og viðskiptalífs. Bankaleynd skal afnumin að undanskildu því sem lög um persónuvernd kveða á um. Tryggt verði að eftirlitsstofnanir ásamt efnahags og viðskiptanefnd Alþingis hafi ávalt fullar rannsóknarheimildir gagnvart fjármálafyrirtækjum.

Lagalegt réttlæti og afdráttarlaust uppgjör við hrunið


Gera þarf ráðstafanir til að endurheimta illa fengið fé aðalgerenda í svonefndri útrás og höfða skaðabótamál á hendur þeim. Samfélag þar sem glæpir borga sig er ekki hægt að sætta sig við. Ganga þarf sérstaklega eftir því að sinnt verði brýnum rannsóknarefnum sem ætla má að hinir gamalgrónu stjórnmálaflokkar séu tregir til að láta rannsaka. Tryggja þarf góð starfsskilyrði sérstaks saksóknara og annarra sem koma að rannsókn efnahagsbrota í tengslum við Hrunið. Almenningur hafi aðgang að öllum upplýsingum sem rannsakendur Hrunsins afla, enda séu ekki sérstök rök fyrir því að halda þeim leyndum. Öllum skal gert kleift að leita réttar sins og verjast fyrir dómstólum, óháð efnahag. 

Evrópusambandið


Við leggjum áherslu á opið og lýðræðislegt ferli, óháða upplýsingagjöf og fræðslu og treystum þjóðinni til að ráða niðurstöðunni. Ef aðildarviðræðum verður ekki lokið fyrir samþykkt nýrrar stjórnarskrár og þjóðin ákveður að hætta aðildarviðræðum í samræmi við 66. grein frumvarps Stjórnlagaráðs, munum við styðja þá niðurstöðu. Að öðrum kosti verði aðildarviðræður við Evrópusambandið kláraðar og niðurstaðan borin undir þjóðaratkvæði.

Ég vil hvetja alla sem vilja láta til sín taka til að taka þátt í mótun þessa nýja afls. Framtíðin kemur okkur við og það mun enginn krefjast breytinga fyrir okkur.